سوډان
۱ ټولګی
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتر ۱۰ پورې شمېرل او پرتلهمڼې جوړه جوړه کړئ، وې شمېرئ او پرتله یې کړئ. بیا د <، > او = نښې وپېژنئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهله ۱۰ تر ۲۰ عددونه: یو لس او څو یوپه دوو د لس چوکاټونو له ۱۰ تر ۲۰ عددونه ولولئ او جوړ یې کړئ. یو ډېر، منځنی عدد، او ترتیبي عدد.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد عددونو خط او متناوب شمېرلعددونه د عددونو پر خط پیدا کړئ. دوه دوه، پنځه پنځه او لس لس مخ ته لاړ شئ او جفت او تاق عددونه وپېژنئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمقامي قیمت: لسیز او یویز، دوه رقمي عددونهلس یویز په یوه لسیزه بدل کړئ. په لسیزو او یویزو عددونه تر ۱۰۰ پورې جوړ او ولولئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدرې رقمي او څلور رقمي عددونه او توسعوي شکلپه چوت کې تر ۱۰۰۰۰ پورې عددونه جوړ، ولولئ او په توسعوي شکل یې ولیکئ؛ بیا دوه عددونه له تر ټولو لوی ځای پرتله کړئ او له رومي رقمونو سره آشنا شئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهعددها با حروفعددهای دو و سه رقمی را از دهتاییها و یکیها بساز و با حروف بخوان و بنویس.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهجدول عددها و شمارش چندتا چندتاروی جدول عددها سهتا سهتا، چهارتا چهارتا، ششتا ششتا و هفتتا هفتتا جلو برو و با میلهها جمع تکراری را ببین.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهترکیب عددهای ۶ تا ۹ و صفرعددهای ۶، ۷، ۸ و ۹ را با مهرهها به دو قسمت تقسیم کن. بعد ببین اگر همه چیز برداشته شود یا هیچ چیز برداشته نشود چه میشود.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهکارت تجزیه و نوارهادو قسمتی را که ۶ را میسازند بنویس و نواری از ۷ خانه بساز.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهجمع او تفریق تر ۱۰ پورېمڼې یو ځای کړئ، لرې یې کړئ او پرتله یې کړئ. په دوو عددونو ۱۰ جوړ کړئ.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتر ۲۰ پورې جمع او تفریق، له لسو تېرېدللومړی ۱۰ ډک کړئ، بیا پاتې کېږدئ. درې عددونه جمع کړئ، د عددونو ځای بدل کړئ او د یوې عددي کورنۍ څلور جملې پیدا کړئ.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد عددونو پر خط ذهني جمع او تفریقهره جمع او تفریق د عددونو پر خط په حرکتونو وښایاست: لومړی لسیزې، بیا یویزې، یا لومړی تر بل لس پورې.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهضرب او وېش په مساوي ډلومڼې په مساوي ډلو کې کېږدئ، کتارونه جوړ کړئ او وګورئ چې ضرب او وېش څنګه سره تړلي دي.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ضرب جدولضربونه د شکل په مرسته زده کړئ او په لوبه کې یې تمرین کړئ: لومړی ۲، ۵ او ۱۰، بیا صفر او یو، بیا د د ضرب جدول پاتې برخه.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه ۱۰، ۱۰۰ او ۱۰۰۰ ضرب او وېشکله چې یو عدد په ۱۰ کې ضرب کړئ، هر رقم یو ځای کیڼ لوري ته ځي؛ کله چې پر ۱۰ یې ووېشئ، یو ځای ښي لوري ته. دا د مقامي قیمت په جدول کې وګورئ، لومړی له طبیعي عددونو او بیا له اعشاري کسرونو سره.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهعمودي جمع او تفریقعددونه یو د بل لاندې ولیکئ او ستون په ستون یې جمع او تفریق کړئ؛ حاصل راتلونکي ستون ته یوسئ، له څنګ ستون څخه پور واخلئ او ځواب وازمویئ.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاجزای تساوی: جمعشونده، حاصل جمع، حاصل تفریقروی خط عددی تکهتکه جمع و تفریق کن، نام اجزای تساوی را یاد بگیر و تفریق را با جمع پیدا کن.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهعدد نامعلوم و تغییر حاصل جمعجمعشوندهٔ نامعلوم و عددهای نامعلوم تفریق را با قاعده پیدا کن، عبارتها را بدون حساب مقایسه کن و ببین حاصل جمع چطور عوض میشود.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهعددهای دو رقمی: رقمبهرقم، تکهتکه و ترفند گرد کردنعددهای دو رقمی را رقمبهرقم و تکهتکه جمع و تفریق کن و ۳۸ + ۹ را با کمک ۱۰ حساب کن و یکی اضافه را برگردان.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهزنجیرهٔ عملهاپیکانها را دنبال کن: یک عدد در دایره و یک عمل روی پرچم. عدد آخر زنجیره را پیدا کن و پرچمِ پاکشده را برگردان.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهجدولهای جمعجدول جمع ۱ و ۲ و ۵ و ۷ را بخوان، نتیجهها را بپوشان و دوباره بنویس. بعد جمعهای دهگان دوم (۱۱ تا ۲۰).
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتفریق ۶ و ۷ و ۸ و ۹عدد اول را به صورت جمع دو عدد مناسب بنویس که یکیشان با عدد دوم برابر است. آنوقت جمعشونده دیگر میماند.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهکسر څه شی دی؟یو شی په مساوي برخو ووېشئ او په کسر سره وښیئ چې څو برخې مو اخیستې دي.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمعادل کسرونهیوه اندازه په بېلابېلو کسرونو ښودل کېدای شي. وګورئ چې کله برخې کوچنۍ یا لویې شي، کسر بدلېږي، خو اندازه نه بدلېږي.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد کسرونو پرتلهکوم کسر لوی دی؟ پټۍ یوه د بلې لاندې کېږدئ او وګورئ چې د کومې رنګ وړاندې تللی دی.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد کسرونو جمع او تفریقکسرونه په پټو کې یو تر څنګ کېږدئ، جمع او تفریق یې کړئ. کله چې مخرجونه توپیر ولري، لومړی برخې سره برابرې کړئ.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد یوه مقدار کسري برخهمڼې مساوي ووېشئ او څو برخې یې واخلئ. بیا د خوړو یوه نسخه لویه او کوچنۍ کړئ.
- پیسې او مالي حسابونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهله پیسو سره بلدتیا: سکې او نوټونهسکې او نوټونه وپېژنئ، ورسره یو اندازه پیسې جوړې کړئ او وګورئ چې ډېرې سکې تل ډېرې پیسې نه دي.
- پیسې او مالي حسابونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهسودا اخیستل او پاتې پیسېد څو شیانو بیه سره جمع کړئ، پیسې یې ورکړئ او پاتې پیسې د مخ پر وړاندې شمېرلو په مرسته حساب کړئ.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد اندازو پرتله: اوږد، دروند، ډککوم یو اوږد دی؟ کوم یو دروند دی؟ په ګیره، لوېشت او ګیلاس اندازه واخلئ.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد اوږدوالی، کتله او ظرفیت اندازه کولپه خط کش، ترازو او درجه لرونکي لوښي اندازه واخلئ. لومړی اټکل وکړئ، بیا اندازه واخلئ.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهساعت او جنتريد ساعت ښودونکي وګرځوئ، د غرمې وروسته وخت د موبایل په څېر ولیکئ او په جنتري کې ورځې پیدا کړئ.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمحیط او مساحتد شکل شاوخوا وګرځئ چې محیط پیدا کړئ، شکل د سطحې په واحدونو پټ کړئ چې مساحت پیدا کړئ، او وګورئ چې دوه شکلونه له مساوي مساحت سره بېل محیطونه لرلای شي.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهربع ساعت و ترتیب زمان«یک ربع بعد از ۹» و «یک ربع مانده به ۱۰» را روی ساعت نشان بده، ساعت را به دو صورت بنویس و ببین کدام کار بیشتر طول میکشد.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد واحدونو بدلولمتر په سانتي متر، ګرام په کیلو ګرام او لیتر په ملي لیتر بدل کړئ. د تبدیلۍ چارټ له تاسو سره مرسته کوي.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاضافي: د د تودوخې درجه لوستل په ترمامترترمامتر ولولئ او له صفر لاندې تودوخه وښیئ.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهکیلومتر، گنجایش و جرم آبمتر و کیلومتر را به هم تبدیل کن، گنجایش ظرف را از حجم مایع درونش جدا کن، و ببین یک لیتر آب چند سانتیمتر مکعب و چند گرم است.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمتر و سانتیمتر، کیلوگرم و گرم با هماندازههای دوواحدی را بخوان و بنویس (۳۲۵ سانتیمتر = ۳ متر و ۲۵ سانتیمتر)، واحد مناسب را انتخاب کن و نیم سانتیمتر را روی خطکش بخوان.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدسیمتر و کار با اندازههایاد بگیر که ۱ دسیمتر برابر ۱۰ سانتیمتر است، روبانها را با دسیمتر اندازه بگیر و طولهای دسیمتری و سانتیمتری را جمع کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتههندسي شکلونه او تناظرپه نقطهلرونکې تخته مثلث او مربع جوړ کړئ، مثلثونه پیدا کړئ او د تناظر محور رسم کړئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهگوشه، دایره، مستطیل و تقارنگوشهها را بشمار، شکلی را که گوشه ندارد پیدا کن، مستطیل بکش، شکل را تا کن و آن را به بخشهای مساوی تقسیم کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاجسام: مکعب، استوانه، کره…مکعب، مکعب مستطیل، استوانه، مخروط، کره او هرم وپېژنئ، سطحې او ضلعې وشمېرئ او د مکعب خلاص شوی شکل جوړ کړئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمستقیم خط، نیم خط، قطعه خط او زاویهنیم خطونه پیدا کړئ، په نقطهلرونکې تخته موازي او عمود خطونه رسم کړئ او زاویې له یوه قایم کونج سره پرتله کړئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمثلثونه او څلور ضلعي شکلونهمثلثونه د ضلعو او زاویو له مخې ډلبندي کړئ، د څلور ضلعي شکلونو کورنۍ وپېژنئ او د معین قطرونه رسم کړئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد پرکار او خطکش هندسي ترسیمونهد پرکار او خطکش په مرسته وتر او قوس وپېژنئ، عمودي ناصف او ناصف الزاویه ترسیم کړئ او مثلث د ضلعو له مخې جوړ کړئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتههندسي محلټولې هغه نقطې پیدا کړئ چې له یوې نقطې، یوې قطعه کرښې، دوو نقطو یا د یوې زاویې له دوو ضلعو ټاکلی واټن لري او وګورئ چې کوم شکل جوړوي. بیا په پرکار هغه سیمه رنګ کړئ چې دوه شرطونه لري.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنقطه، خط راست، خط منحنی، نیمخط، پارهخط و خط شکستهدر تصویر نقطه، خط راست و خط منحنی را پیدا کن. قسمتهایی را که نقطهها روی یک خط میسازند نام ببر و طول یک خط شکسته را حساب کن.
- ځای، لوری او تناظراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهځای، لوری او څرخېدلکیڼ او ښي لوری، پورته او لاندې او «ترمنځ» پیدا کړئ. بیا غشی څلورمه برخه، نیمه او درې څلورمې برخې څرخ کړئ.
- الګوګانې او ترادفونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتکراري بڼې او عددي بڼېهغه شکلونه او عددونه چې د یوه قاعدې سره یو د بل پسې راځي. بڼه پیدا کړئ، دوام یې ورکړئ او سمه یې کړئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ډیټا راټولول، د شمېرنې کرښې او تصویري ګرافد ټولګي له زده کوونکو وپوښتئ، په کرښو یې وشمېرئ او تصویري ګراف رسم کړئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمیله یي ګراف او د منکسرې کرښې ګرافله جدول څخه میلهیي ګراف او د منکسرې کرښې ګراف رسم کړئ، ویې لولئ او د هرې پوښتنې لپاره مناسب ګراف وټاکئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهچوبخط، جمع و تفریق با چوبخط و نمودار تصویری دهتاییچیزها را دستهبندی کن و با چوبخط بشمار، با چوبخط جمع و تفریق کن، و نمودار تصویری بکش که هر تصویر ۱۰ تاست.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهجدول دادهها: خواندن و پر کردنیک جدول ساده را بخوان، بزرگترین مقدار را پیدا کن، اختلاف را حساب کن و جدول را از دادهها پر کن.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدستهبندی بر اساس ویژگیچیزها را بر اساس رنگ و شکل دستهبندی کن، تعداد هر دسته را بشمار و بزرگترین دسته را پیدا کن.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاحتمال: خامخا، شونی، ناشونیله کڅوړې توپونه وباسئ، څرخک وڅرخوئ او د رمل دانه واچوئ. ووایاست چې هره پېښه خامخا ده، شونې ده که ناشونې.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مسایلو حل: شکل رسمولمسئله ولولئ. ووایئ چې څه پوهېږئ او څه غواړئ. شکل یې رسم کړئ او ځواب پیدا کړئ.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مسایلو حل: د خونې سره عددي جملهمسئله په یوه عددي جمله بدله کړئ. د هغه عدد پر ځای چې نه یې پېژنئ یوه خونه □ کېږدئ او پیدا یې کړئ.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مسایلو حل: منظم لیکل، الګو موندل، حالتونه لرې کول، اټکل او امتحاند مسئلې د حل څلور لارې: ټول حالتونه په ترتیب ولیکئ، الګو پیدا کړئ، ناشوني حالتونه کرښه کړئ، او اټکل وکړئ او امتحان یې کړئ.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مسایلو حل: پړاو په پړاو مسئلې، اسانه مسئله او منظم لېستلویه مسئله په څو پړاوونو ووېشئ، لومړی یوه اسانه مسئله حل کړئ، ټول حالتونه په ترتیب ولیکئ، او پخپله د حل طریقه وټاکئ.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمسئله: نوشتهٔ کوتاه و حلدادهها را کوتاه بنویس، تساوی بساز، مسئله را در یک یا دو قدم حل کن و جواب را بنویس.
۲ ټولګی
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهلوی عددونه، تقریب او اټکلمیلیوني عددونه طبقه په طبقه ولولئ او جوړ یې کړئ، عددونه نږدې لس، سل یا زر ته تقریب کړئ او له حساب مخکې حاصل اټکل کړئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتقریب زدن و محاسبهٔ تقریبیعددها را به دهتا و صدتا نزدیک کن و جواب جمع و تفریق را بدون حساب دقیق حدس بزن.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهقاسمونه، مضربونه او اولیه عددونهدانې د مستطیل په بڼه کېږدئ چې د یوه عدد قاسمونه پیدا کړئ. وګورئ چې ولې ځینې عددونه یوازې یو مستطیل لري.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتقریب زدن عددها روی محورعدد را روی محور اعداد پیدا میکنیم و میبینیم به کدام دهتایی، صدتایی یا هزارتایی نزدیکتر است. عدد وسط به سمت بزرگتر تقریب زده میشود.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه عمودي ډول ضربضرب په عمودي ډول ولیکئ: لومړی په یو رقمي عدد ضرب د ستون پورته یادښت شوي رقم سره، بیا دوه رقمي په دوه رقمي ضرب، او په پای کې د اعشاري کسرونو ضرب.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهله پاتې سره وېش او اوږد وېشوېش رقم په رقم ولیکئ، وګورئ چې پاتې څه شی دی او په پوښتنه کې ورسره څه وکړئ، او وېش د ضرب په مرسته آزموینه کړئ.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبشپړونکی: په چوت سره د عددونو جمع او تفریقد چوت په دانو دوه رقمي عددونه جمع او تفریق کړئ. د یویزو لس دانې د لسیزو په یوې دانې بدلې کړئ، او برعکس.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهجدول ضرب و بستگی نتیجه به عددهاجدول ضرب را بررسی کن، پشت سر هم ضرب و تقسیم کن و ببین حاصلضرب و خارجقسمت چطور به عددها بستگی دارند.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهعبارت، تساوی، نابرابریعبارت و تساوی و نابرابری را از هم تشخیص بده، تساویهای نادرست را خط بزن و عبارتها را بدون محاسبه مقایسه کن.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهجمع و تفریق یک حاصلجمعیک حاصلجمع را به عدد اضافه کن، از عدد کم کن و یک عدد را از حاصلجمع کم کن؛ تساویها را با پرانتز بنویس.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهکسر د عددونو پر خطکسرونه هم عددونه دي او هر یو د عددونو پر خط خپل ځای لري. له صفر څخه تر یو پورې واټن په مساوي برخو وګورئ او نقطه کېږدئ.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاعشاري کسرلسمې او سلمې د عددونو پر خط پیدا کړئ او وګورئ چې اعشاري کسر څنګه لیکل کېږي او لوستل کېږي.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد منشور او استوانه مساحت او حجممنشور او استوانه وګرځوئ، قاعده یې پیدا کړئ، پوړ په پوړ یې ډک کړئ چې وګورئ ولې «حجم = د قاعدې مساحت × ارتفاع» دی، او خلاص شوی شکل یې خلاص کړئ چې د جانبي سطحې مساحت او کلي مساحت یې حساب کړئ.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاندازهگیری دقیقتر و قسمتی از یک واحدبا واحد خودت اندازه بگیر، قسمتهای کوچک سانتیمتر را بشمار و وسط یک خط را پیدا کن.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاندازهگیری زمان: دقیقه و ثانیهساعت رسیدن را پیدا کن، زمان گذشته بین دو ساعت را با پیکانهای زمان حساب کن، و دقیقه و ثانیه و ساعت را به هم تبدیل کن.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمحیط چندضلعیمحیط مثلث ABC و مستطیل DMPK را بهعنوان جمع طول همهٔ ضلعها پیدا کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتقارن و تا کردن کاغذشمردن شکلهای متقارن با کمک خط تقارن، کشیدن قرینه و حدس زدن شکل بعد از تا کردن و بریدن کاغذ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدایره و قرصدایره را از قرص تشخیص بده، مرکز و شعاعها را پیدا کن و نقطههایی را که روی دایرهاند علامت بزن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهزاویه، زاویهٔ قائمه، مستطیل و مربعزاویه را با حرفها نام ببر، با الگو زاویهٔ قائمه را پیدا کن، مستطیل را از چهارضلعیهای دیگر و مربع را از مستطیلهای دیگر تشخیص بده.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد عملیو ترتیب، د عدد پر ځای توری او فورمولافادې ګام په ګام او په سم ترتیب حساب کړئ. بیا د عدد پر ځای یو توری کېږدئ او له فورمول سره کار وکړئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهعبارت با حرفبهجای خانهٔ خالی یک حرف میگذاریم و عبارتی با حرف میسازیم. مقدار حرف را جای آن بگذار و مقدار عبارت را حساب کن.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمسئلهها: چند برابر، چند تا بیشتر، مسئلهٔ معکوسیک عدد را چند برابر کن، با «چند برابر» مقایسه کن، مسئلههای غیرمستقیم و معکوس را حل کن.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمسئلههای چندمرحلهایمسئلهٔ ساده و چندمرحلهای را از هم تشخیص بده و حل را مرحلهبهمرحله و به صورت یک عبارت با پرانتز بنویس.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمسئلههای چندمرحلهای با ضرب و تقسیممسئلههای چندمرحلهای را حل کن: باقیمانده، جمع و تفاضل حاصلضربها و چند برابر بیشتر یا کمتر.
۳ ټولګی
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتام عددونه (مثبت او منفي)د عددونو محور له صفر څخه کیڼ لوري ته اوږد کړئ. له صفر لاندې د تودوخې درجه او د سمندر تر سطحې لاندې ژوروالی وښایاست او په ټوپونو جمع او تفریق وکړئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد اعشاري کسرونو تقریبد یوه عدد د دوو ګاونډیو ترمنځ برخه لویه وګورئ او ومومئ چې عدد کوم یوه ته نږدې دی: تر یویزو، لسمو او سلمو پورې.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد عدد د لیکلو علمي طریقهرقمونه د ÷۱۰ او ×۱۰ سره وښوروئ تر څو د ممیزې مخې ته یوازې یو غیرصفر رقم پاتې شي، او وګورئ چې د ۱۰ توان څنګه د ښورولو شمېر شمېري.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهعددونه په کلمو: لس زرګونی، سل زرګونی او ملیاردلوی عددونه جوړ کړئ او ولولئ: پنځه رقمي عددونه، سل زره او له میلیون وروسته عددونه.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهضرب عددهای رند و محاسبهٔ اعشاریضرب عددهایی که صفر آخر دارند (۴۰×۳۰ و ۶۵۰×۳۰۰)، جمع و تفریق ستونیِ عددهای اعشاری، و ضرب دو عدد اعشاری با شمردن رقمهای اعشار.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهضرب با مکعبها: هر بخش را جدا ضرب کناول ضرب در عددهای دهتایی، بعد ضرب عدد چندرقمی در یک عدد یکرقمی با مکعبهای صدتایی، دهتایی و یکی: هر بخش را جدا ضرب میکنیم و حاصلها را جمع میکنیم.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهجمع و تفریق چهاررقمی با مکعبهای هزارتاییجمع و تفریق عددهای چهاررقمی در جدول ارزش مکانی با مکعبهای یکی، دهتایی، صدتایی و هزارتایی، با تبدیل ده تا به یکی در ستون بعد.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهشمردن دستهای و مسئلههای ضربشمردن با گامهای ۷ و ۲۰۰، «چند برابر» در داستانها، تبدیل دلار به تومان و مسئلههای سرعت با ماشین ضرب.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهروشهای ذهنی: رقمبهرقم، گرد کردن، تقسیم تکهتکهعددها را رقمبهرقم و با گرد کردن جمع و تفریق کن، عددها را بشکن و تقسیم کن و عددهای گرد را با واحدهای ارزش مکانی تقسیم کن.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهراههای هوشمندانه برای ضرب و تقسیمضرب و تقسیم در ۵، ۲۵، ۵۰، ۱۱، ۱۰۱، ۹ و ۹۹ را با راههای آسان انجام بده.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتقسیم با باقیمانده بر ۱۰ و ۱۰۰با پوشاندن رقمهای سمت راست بر ۱۰ و ۱۰۰ با باقیمانده تقسیم کن و عددهای مختوم به صفر را با خط زدن صفرهای برابر تقسیم کن.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهوېش او کسروېش رقم په رقم ولیکئ او وګورئ چې هر کسر په اصل کې یو وېش دی چې په اعشاري کسر بدلېدای شي.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهفیصد او د کسر، اعشاري او فیصد بدلولفیصد یعنې «له سلو څخه څو». د سلخانهیي مربع او ۱۰۰٪ پټې په مرسته وګورئ چې کسر، اعشاري عدد او فیصد د یوه مقدار درې نومونه دي.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهقسمتی از یک عدد و پیدا کردن عدد از روی قسمتشقسمتی از یک عدد را پیدا کن و از روی قسمت، کل را به دست بیاور: اول یک قسمت، بعد کل یا چند قسمت.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهکسری از واحدهای اندازهگیری۶ سانتیمتر چه کسری از یک متر است و ۳ ماه چه کسری از یک سال؟ کسری از یک واحد را با واحد کوچکتر بنویس و با عدد همراه با واحد مقایسه کن.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتناسب او احدیتد تناسب په جدول مجهول مقدار پیدا کړئ: لومړی د یو واحد لپاره، بیا د هر بل مقدار لپاره. په پای کې معکوس تناسب.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه هر واحد کې اندازه، د یوه واحد بیه او کثافتد نسبت په جدول کې «د هر یوه لپاره» اندازه پیدا کړئ: د هر کیلوګرام بیه، د هرو ۱۰ افغانیو لیټر، او د هر مکعب سانتي متر کتله.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنقشه او په مقیاس رسمپه خطکش سره پر نقشه او د کور پر نقشه اندازه وکړئ او په مقیاس سره حقیقي اندازه پیدا کړئ.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهکار: بازده، زمان و کل کارمسئلههای کار را حل کن: بازده در یک ساعت × زمان کار = کل کار انجامشده، با جدول کوتاه.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمسئلههای تناسب: مقدار ثابتمسئلههایی را حل کن که یک مقدارشان ثابت است (وزن یک جعبه، قیمت یک مداد، وزن کل): اول آن را پیدا کن، بعد به پرسش جواب بده.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مکعب مستطیل حجمله مکعبي واحدونو څخه صندوقونه جوړ کړئ، مکعبونه پوړ په پوړ وشمېرئ او وګورئ چې ولې د مکعب مستطیل حجم «اوږدوالی × عرض × ارتفاع» دی.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاندازههای چندواحدی و چهار عمل روی آنهااندازههای دوواحدی را جمع، تفریق، ضرب و تقسیم کن: همه را با یک واحد بنویس، حساب کن و جواب را دوباره با دو واحد بنویس.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد زاویه اندازه کول په نقالهزاویه په نقاله ولولئ او رسم یې کړئ. د یوې کرښې پر سر زاویې، متقابل په راس زاویې او د زاویې ناصف پیدا کړئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدایره، شعاع، قطر او د π عددد دایرې قطر او شعاع اندازه کړئ. یوه فیته د دایرې شاوخوا تاو کړئ او وګورئ چې د دایرې محیط د قطر څو چنده دی.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنیمخط، پارهخط و قطر چندضلعینامگذاری نقطهها با حرف، نیمخط و پارهخط، کشیدن پارهخط با اندازهٔ دادهشده و شمردن قطرهای چندضلعی با «حل مسئلهٔ سادهتر».
- ځای، لوری او تناظراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمختصات او انتقالټکي د هغوی د مختصاتو له مخې د مختصاتو په مستوي کېږدئ، د یوه شکل ورک شوی راس پیدا کړئ او شکلونه انتقال کړئ.
- الګوګانې او ترادفونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ننوتو او وتو ماشین او د ترادف قاعدهیو عدد ماشین ته ننوځي او بل عدد ترې وځي. د ماشین کار ومومئ، بیا د عددي ترادفونو قاعده.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمعادله: قاعدهٔ پیدا کردن عدد مجهولاز روی یک مسئله معادله بساز، با قاعدهٔ پیدا کردن عدد مجهول حلش کن و با جاگذاری امتحان کن.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهرابطه، مرتبه جوړه او تابعرابطه د غشي په ډیاګرام وښایئ، مرتبې جوړې کارتیزیني مستوي ته یوسئ، وټاکئ چې کومه رابطه تابع ده او د عمودي کرښې ازموینه پر یو ګراف وازمویئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدایروي ګراف او اوسطدایروي ګراف رنګ کړئ او ویې لولئ، ستونونه برابر کړئ چې اوسط ومومئ، او د ډیټا ډولونه وپېژنئ.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتجربي احتمال او نظري احتمالڅرخک وڅرخوئ، د بوتل سرپوښ واچوئ او د رمل دانه واچوئ: ۱۰ ځله، ۱۰۰ ځله، ۱۰۰۰ ځله. وګورئ چې نسبي کثرت ورو ورو احتمال ته نږدې کېږي.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مسایلو حل: مسئلهٔ سود و اطلاعات کافیسود فروشنده را در جدول پیدا کن، و ببین کدام عددهای مسئله لازماند و کدام نه، یا یک عدد کم است.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمسئلههای جدولی: قیمت، تعداد، هزینهیادداشت کوتاه را به شکل جدول «قیمت، تعداد، هزینه» بنویس و مسئلههای مجموع، تفاضل و نسبت دو حاصلضرب را حل کن.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدو مسئله را مقایسه کن: چه چیزی عوض شد؟دو مسئلهٔ مشابه را کنار هم بگذار، پیشبینی کن راه حل چه میشود و مسئلهٔ تغییریافته را حل کن.
۴ ټولګی
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد وېش قابلیت، تر ټولو لوی مشترک قاسم، تر ټولو کوچنی مشترک مضرب او طاقتد عددونو په جدول کې مضربونه رنګ کړئ او د وېش د قابلیت قاعدې ومومئ. بیا مشترک قاسم او مضرب، د عددونو مربعونه او طاقت.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد تر ټولو لوی مشترک قاسم لپاره د اقلیدس طریقهد دوو عددونو تر ټولو لوی مشترک قاسم د وېشونو په یوه لړۍ پیدا کړئ، پرته له دې چې قاسمونه یې ولیکئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهارزش مکانی عددهای اعشاریعدد اعشاری را در جدول ارزش مکانی با ستونهای یکان، دهم و صدم بنویس و بخوان، و با نمایش گسترده بساز و مقایسه کن.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتقریب: گرد کردن و قطع کردنیک عدد را با تقریب کمتر از ۱۰، ۱۰۰، ۱، ۰/۱ با دو روش «گرد کردن» و «قطع کردن» تقریب بزن، تشخیص بده کدام گرد شده است، کسر را تقریب بزن و حاصلضرب را تخمین بزن.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهضرب ستونی در عدد چندرقمی و عدد گردبا حاصلضربهای جزئی در عدد سهرقمی، عددی که صفر دارد و عدد گرد ستونی ضرب کن.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد کسرونو ضرب او وېشد پټو په مرسته وګورئ چې په کسر کې ضرب یعنې «څو ځله» یا «د یو شي کوم کسر»، او پر کسر وېش یعنې «څو واره پکې شامل دی».
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مخلوطو کسرونو ضرب او وېشد پټو په مرسته وګورئ چې د مخلوط عددونو ضرب او وېش څنګه کار کوي، او په یوه افاده کې لومړی کومه عملیه ترسره کړئ.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمسافت، سرعت، زمان: s = v × tمسافت، سرعت و زمان را از روی جدول و با فرمولهای s = v × t ،v = s ÷ t و t = s ÷ v پیدا کن.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهحرکت دو جسم و کار مشترکفاصلهٔ دو جسمی را که همزمان حرکت میکنند و زمان کار مشترک را با جدول و نقشهٔ حل پیدا کن.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتقسیم متناسب و مقدار یکسانمسئلهها را با یادداشت کوتاه «قیمت، تعداد، هزینه» حل کن: تقسیم متناسب و پیدا کردن مقدار یکسان از دو اختلاف یا دو مجموع.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهچهارم متناسب و دو بار پیدا کردن مقدار یک واحدمسئلهها را با روش نسبتها و با پیدا کردن مقدار یک واحد حل کن، و مسئلههایی که دو مقدار در آنها عوض میشود.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهحرکت و کار: یک روش برای هر دومسئلههای حرکت همزمان و کار گروهی را با یک روش حل کن: سرعت × زمان = مسافت و بازده × زمان = کار انجامشده.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مثلث، متوازي الاضلاع، ذوزنقه او دایره مساحتټوټې ځای پر ځای کړئ چې وګورئ ولې د متوازي الاضلاع مساحت «قاعده × ارتفاع» دی، ولې مثلث د هغه نیمایي دی، ذوزنقه د بلې ذوزنقې سره بشپړه کړئ او د دایرې مساحت اټکل کړئ.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمساحت مستطیل و یکاهای مساحتمساحت مستطیل را با S = a · b پیدا کن، ضلع مجهول را حساب کن و یکاهای مساحت را بشناس: سانتیمتر مربع، دسیمتر مربع، متر مربع، آر و هکتار.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهزمان: جمع و تفریق عددهای نامدارواحد بزرگ زمان را به واحد کوچکتر تبدیل کن، جمع یا تفریق کن و جواب را با دو واحد بنویس. مدت یک رویداد را از روی شروع و پایانش پیدا کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهڅو ضلعي او د زاویو مجموعهمنظم څو ضلعي پیدا کړئ، د مثلث د زاویو مجموعه ومومئ او څو ضلعي په مثلثونو ووېشئ چې د زاویو مجموعه یې پیدا کړئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد دوو موازي کرښو او یوه قاطع خط زاویېدوه موازي کرښې او یو قاطع خط کش او وګرځوئ او وګورئ چې کومې زاویې تل سره مساوي پاتې کېږي، کومې متممې دي، او کله چې کرښې موازي نه وي څه کېږي. بیا د یوې موازي کرښې په مرسته وښیئ چې د مثلث د زاویو مجموعه ۱۸۰ درجې ده.
- ځای، لوری او تناظراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهانعکاس، دوران او مرکزي تناظرد مختصاتو په څلورو ناحیو کې ټکي کېږدئ، شکلونه د یوه محور په نسبت انعکاس کړئ، د یوه ټکي شاوخوا یې دوران ورکړئ او د تناظر مرکز پیدا کړئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد متني مسئلو لپاره د معادله جوړولمجهول په یوه توري وښایئ، مسئله په یوه معادله بدله کړئ، حل یې کړئ او ځواب په خپله مسئله کې وازمویئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنامعادله با مجهول: اثر هر عدد بر نتیجهنامعادلههای دارای مجهول را به دو روش حل کن: با آزمایش عددها و با تبدیل به معادله. جواب را با سهنقطه بنویس.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهواقعي ګرافونه، چټکتیا او ودهله د واټن ـ وخت ګراف نه ولولئ چې کله درېدلي یو او په کومه چټکتیا تللي یو، د یوې پلي تګ ګراف رسم کړئ، د بوتل ډکېدل له ګراف سره سمون کړئ او دوه چنده کېدونکې وده له ثابتې ودې سره پرتله کړئ.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد نمونې فضا، مرکبې پېښې او مکمله پېښهد یوې سکې او یو څرخک، دوو سکو او دوو رمل دانو ټول حالتونه وشمېرئ. مطلوب حالتونه په ۶ په ۶ جدول کې پیدا کړئ او د «نه پېښېدو» احتمال د «پېښېدو» له احتمال څخه لاسته راوړئ.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمسئلههای شمارشی: فهرستکردن، نمودار درختی و اصل ضربهمهٔ حالتهای قرار گرفتن سه دختر در طبقهها را پیدا کن، نمودار درختی حالتها را بساز و بفهم چرا تعداد حالتها با ضرب به دست میآید.
۵ ټولګی
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد تامو عددونو ضرب او وېش او مطلقه قیمتمنفي عددونه د عددونو پر خط په ټوپونو ضرب او وېش کړئ، د نښو الګو پیدا کړئ او له صفر څخه واټن اندازه کړئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتفریق عدد منفیهر تفریق را به جمع تبدیل کن، تفریق یک عدد منفی را روی محور ببین و جمع و تفریق دو رقمی را یکان و دهگان جدا حساب کن.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتوان عدد منفی و رشد با دو برابر شدنترتیب عملها را با توان رعایت کن، فرق (−۳)² و −۳² را بفهم و ببین چرا هر بار دو برابر شدن خیلی زود به عددهای بزرگ میرسد.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپر لومړنیو ضربي اجزاوو تجزیه، مشترک قاسم او مضرب، او جذردوه عددونه د ونې په مرسته پر لومړنیو ضربي اجزاوو تجزیه کړئ. له مشترکو ضربي اجزاوو تر ټولو لوی مشترک قاسم او تر ټولو کوچنی مشترک مضرب جوړ کړئ، او د جوړو او درېګونو په مرسته دویم جذر او دریم جذر پیدا کړئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدنبالهٔ عددهای طبیعی و نیمخط عددیعدد قبل از یک عدد را پیدا کن، بفهم چرا بزرگترین عدد طبیعی وجود ندارد، نقطهٔ K(5) را روی نیمخط عددی نشان بده و یک مقیاس را بخوان.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتقسیم با باقیمانده و بخشپذیری بر ۹ و ۳بفهم چرا باقیمانده از مقسومعلیه کوچکتر است، مقسوم را با a = bq + r بساز و بخشپذیری بر ۹ و ۳ را با مجموع رقمها بسنج.
- څلور ګونې عملیېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهقانونهای عملها و محاسبهٔ هوشمندانهبا خاصیتهای جابهجایی، شرکتپذیری و پخشی، حساب کردن را آسان کن و عبارتها را با عددهای گویا ساده کن.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد اعشاري کسرونو وېش او متوالي اعشاري کسرونهاعشاري وېش د صحیح عددونو په وېش واړوئ، وېش ته دوام ورکړئ تر څو وګورئ چې رقمونه چېرته تکرارېږي، او یو متوالي اعشاري کسر په عام کسر واړوئ.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهکسرالکسرهغه کسر چې صورت یا مخرج یې کسر وي: یو کسر پر پټۍ وویشئ، په کسر کې کسر وشمېرئ او د لاندنۍ کسر په معکوس سره ویش وکړئ.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتفریق عدد مخلوط و محاسبه با کسرعددهای مخلوط را از هم کم کن، یک واحد را در صورت نیاز به کسر باز کن، عبارتهایی با کسر مرکب را حل کن و یک دستور پخت را برای تعداد بیشتری لیوان بزرگ کن.
- کسرونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهکسر بزرگتر از واحد، پیدا کردن عدد از روی کسرش، درصد و مقدار تقریبی اعشاریکسر بزرگتر از واحد را روی نوارها نشان بده، از روی مقدار یک کسر یا یک درصد کل را پیدا کن، یک عدد را بهصورت درصدی از عدد دیگر بنویس و کسر را تا رقم صدم گرد کن.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنسبت او په متناسبو اجزاوو وېشد دوهرنګه پټې په مرسته وګورئ چې ۲:۳ څه معنا لري، نسبتونه ساده کړئ، او یو مقدار په ورکړل شوي نسبت ووېشئ.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهلویول او ورته شکلونهیو شکل په ټاکلي نسبت لوی کړئ، ورته شکلونه پیدا کړئ، د ورته والي نسبت ولولئ او یو ورته شکل رسم کړئ.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد بدلون فیصدي، ضریب او اصلي بیهلومړنۍ اندازه یوه ۱۰۰٪ پټه ده. زیاتوالی پټه اوږدوي (۱۲۰٪) او کموالی یې لنډوي (۸۵٪). په پټو ضریب، د بدلون فیصدي او اصلي بیه پیدا کړئ.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمساحت لوزی و دایرهمساحت لوزی را با چهار مثلث و با قطرهایش پیدا کن، ببین چرا لوزی نصف مستطیل دورش است، و مساحت دایره را از روی قطاعهایش و با فرمول عدد پی × شعاع × شعاع حساب کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهانطباق منونکی شکلونه او د مثلثونو د انطباق مننې حالتونهیو شکل انتقال کړئ، وڅرخوئ او چپه یې کړئ چې پر بل شکل پروت شي. بیا د دوو مثلثونو متناظر راسونه پیدا کړئ، د انطباق حالت وټاکئ، یو کرښه په کرښه ثبوت ولیکئ او په یوه نفي مثال وښایئ چې «ض ض ز» د انطباق حالت نه دی.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد دایرې سره د مستقیمې کرښې حالتونه، مرکزي زاویه، محیطي زاویه او مماس کرښهیوه مستقیمه کرښه پر دایره پورته او ښکته کړئ او وګورئ چې کله دایره قطع کوي، کله ورسره مماس ده او کله ترې جلا ده. دوې دایرې یو بل ته ورسوئ، یوه مماس کرښه د دایرې شاوخوا وګرځوئ او وګورئ چې محیطي زاویه تل د مرکزي زاویې نیمایي ده.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپارهخط، طول آن و خطپارهخطها را با گذاشتن یکی روی دیگری مقایسه کن، طول AB را از دو قسمت پیدا کن، فاصلهٔ نقطهها را اندازه بگیر و ببین از دو نقطه چند خط میگذرد.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهچندضلعی، شکلهای همنهشت، مساحت، آر و هکتارچندضلعی را با رأسهایش نامگذاری کن، با گذاشتن یک شکل روی شکل دیگر شکل همنهشت را پیدا کن، فرق شکلهای همنهشت با شکلهای هممساحت را بفهم و مساحت زمین را به هکتار تبدیل کن.
- ځای، لوری او تناظراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهقرینه و دورانقرینهٔ شکل را نسبت به خط عمودی، خط مایل و محور طولها بکش، شکل را از روی نیمهاش کامل کن، شکل را حول نقطههای مختلف دوران بده و مختصات قرینه را پیدا کن.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهفرمول، معادله و ریشهٔ معادلهاز فرمول مسافت استفاده کن، عدد مجهول را پیدا کن، ریشه را با جاگذاری امتحان کن، جملهها را با علامت مخالف به طرف دیگر ببر و بفهم ax = b کِی جواب ندارد.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهموډ، میانه، اوسط او د تحول ساحهد ډیټا کارتونه ترتیب کړئ چې میانه ومومئ، موډ او د تحول ساحه له ټکيلرونکي ګراف څخه ولولئ، وګورئ چې کله یو قیمت بدلېږي اوسط څنګه خوځېږي، او غوره مرکزي مقیاس وټاکئ.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد احتمال قاعدې، دوامداره حالتونه او تمه شوې شمېرد هغو پایلو احتمالونه جمع کړئ چې یوځای نه پېښېږي، پیدا کړئ کومې لستونه احتمالونه کېدای شي، احتمال د اوږدوالي د برخې په توګه حساب کړئ او وړاندوینه وکړئ څو ځله پېښېږي.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبیانونه، «او»، «یا»، «نه» او «که … نو …»وټاکئ کومې جملې بیانونه دي، «او»، «یا» او «نه» سم وکاروئ، د «که … نو …» ژمنه وازمویئ او عکسنقیض ومومئ.
۶ ټولګی
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنسبتي عددونه: پرتله او څلور عملیېمنفي کسرونه او اعشاري کسرونه پر یوه خط کېږدئ، پرتله یې کړئ او بیا یې پر خط د حرکت او لویولو په توګه جمع او ضرب کړئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتقسیم عددهای گویامعکوس یک عدد گویا را پیدا کن و تقسیم عددهای گویای علامتدار را به ضرب تبدیل کن. ببین چرا تقسیم بر صفر معنا ندارد.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مستقیم تناسب او معکوس تناسب ګرافونهله جدول څخه د مستقیم تناسب ګراف رسم کړئ، k له یوه ټکي پیدا کړئ، د y = kx منحني په لغزنده له یوه ټکي تېره کړئ، د مستقیم تناسب ګراف وپېژنئ او یو معکوس تناسب رسم کړئ.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاضافي: مرکب تناسبپه مرکب تناسب کې درې اندازې سره بدلېږي. په جدول کې هر ځل یوازې یوه اندازه بدله کړئ او پرېکړه وکړئ چې تناسب مستقیم دی که معکوس.
- پیسې او مالي حسابونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه پېر او پلور کې فیصد: تخفیف، ګټه او تاواند ۱۰۰٪ پټۍ په مرسته وګورئ چې تخفیف له بیې څومره کموي، او د دکاندار ګټه او تاوان د پېر د بیې څو فیصده دي.
- پیسې او مالي حسابونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهساده ربح او مرکبه ربحسرمایه کال په کال تعقیب کړئ: په ساده ربح کې هر کال همغه اندازه ورزیاتېږي، او په مرکبه ربح کې هر کال په همغه عدد ضربېږي. بیا وګورئ چې د یو شي بیه څنګه هر کال کمېږي.
- پیسې او مالي حسابونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدرصد و واحد درصدفرق «۵ درصد زیاد شد» با «۵ واحد درصد زیاد شد» چیست؟ نرخ ۲۰٪ که به ۲۵٪ میرسد، سهم دانشآموزان ممتاز و یک مسئلهٔ بانکی.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مثلث د ضلعو اړیکه، میانه، ارتفاع، ناصف الزاویه او عمودي ناصفپه درېیو لرګیو مثلث جوړ کړئ او وګورئ چې کوم درې اوږدوالي مثلث جوړوي او کوم یې نه جوړوي. بیا میانه، ارتفاع او عمودي ناصف په داسې مثلث وازمویئ چې شکل یې تاسو پخپله بدلوئ، او وګورئ چې درې میانې تل چېرته سره یو ځای کېږي.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد فیثاغورث قضیه او معکوس یېد یوه قایمالزاویه مثلث پر ضلعو مربعې جوړې کړئ او مساحتونه پرتله کړئ، په څلورو برابرو مثلثونو وګورئ چې د فیثاغورث قضیه ولې سمه ده، نامعلوم ضلع پیدا کړئ، د قضیې په معکوس سره معلوم کړئ چې مثلث قایمالزاویه دی که نه، او √۲ په پرکار سره پر محور وښیئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه هندسه کې استدلال او ثبوتیو متساوي الساقین مثلث کش کړئ او وګورئ چې د قاعدې زاویې یې تل سره مساوي پاتې کېږي. بیا دا په دلیل ثابت کړئ، په یو نوي ثبوت کې ترې کار واخلئ او په یو د نفي مثال وښایئ چې یوه بله ادعا غلطه ده.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد جسم منظرې او په فضا کې فیثاغورثد مکعبونو یو برج وګرځوئ، مخکنۍ، پورتنۍ او اړخیزه منظره یې پیدا او په جال کې یې رسم کړئ. بیا د مکعب مستطیل قطر په دوه ځله د فیثاغورث قضیه پیدا کړئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبشپړوونکی: د قایم الزاویه مثلث قضیېپه هغه قایم الزاویه مثلث کې چې یوه زاویه یې °۳۰ وي، د هغې مقابله ضلعه د وتر نیمایي ده؛ او پر وتر ورغلې میانه هم د وتر نیمایي ده. دا دوې قضیې وګورئ، یوه یې ثابته کړئ او کار ترې واخلئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاستوانه و مخروط: قاعدهها و گستردهقاعدههای استوانه و مخروط را پیدا کن و مساحت جانبی استوانه را از گستردهاش حساب کن.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهالجبري افادې، مشابه حدونه او عددي قیمتد الجبري کاشیو په مرسته افادې جوړې کړئ، مشابه حدونه یو ځای کړئ او ساده یې کړئ، بیا د x پر ځای عدد کېږدئ او د افادې عددي قیمت پیدا کړئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمعادله او د لومړۍ درجې معادلې حل په تلهمعادله د یوې برابرې تلې په څېر ده. عددونه وازمویئ، بیا هغه معادلې حل کړئ چې x په یوه یا دواړو خواوو کې لري، کسر یا قوس لري؛ هر څه چې له یوې پلې سره کوئ، له بلې سره یې هم وکړئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه قوس کې ضرب او په فکټورونو تجزیهقوس د یوه مستطیل په څېر وګورئ: د ټوټو په مرسته د مستطیل مساحت رنګ کړئ او قوس رفع کړئ؛ بیا سرچپه کار وکړئ او د مستطیل ضلعې پیدا کړئ چې افاده تجزیه کړئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنامساوات، انتروالونه او د نامساواتو حلد یوه نامساوات حلونه د عددونو پر محور وښیئ: ډکه یا خالي دایره، قطعه خط یا نیم خط. بیا خطي نامساوات حل کړئ او وګورئ چې ولې په منفي عدد ضربول د نامساوات لوری اړوي.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدوه متحوله خطي نامساوات او د حل ناحیهسرحدي کرښه رسم کړئ، ډکه یا ټکيټکي یې کړئ، یو ټکی وازمویئ او هغه اړخ توروئ چې صدق نه کوي؛ بیا د دوو یا درېیو نامساواتو د حل ناحیه پیدا کړئ.
- مختصات او د مستقیمې کرښې معادلهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مستقیمې کرښې میل، د y محور سره تقاطع او د مستقیمې کرښې معادلهد کرښې میل د زینې په مثلث اندازه کړئ، د y = mx + h په معادله کې m او h په لغزنده بدل کړئ، کرښه له جدول څخه رسم کړئ او د هغې کرښې معادله پیدا کړئ چې له دوو ټکو تېرېږي.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ډیټا دسته بندي، مستطیلي ګراف او د فریکونسي څو ضلعي ګرافد زدهکوونکو قدونه په مساوي اوږدوالي دستو کې کېږدئ، د کثرت او نسبي کثرت جدول بشپړ کړئ، داسې مستطیلي ګراف رسم کړئ چې مستطیلونه یې یو له بل سره نښتي وي، او د دستو منځونه سره وصل کړئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدرصد در آمار و احتمالنتیجهٔ یک نظرسنجی را به درصد بنویس، از زاویهٔ قطاع دایره درصد را پیدا کن، دایرهٔ درصدی بکش و احتمال را به صورت درصد بنویس.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهثبوت: مستقیم، حالتونه، خلف او استقراپه الجبر ثابت کړئ چې د دوو طاقو عددونو مجموعه جفته ده، یو ادعا په حالتونو وېشلو وازمویئ، په برهان خلف ثابت کړئ چې تر ټولو لوی جفت عدد نشته او د طاقو عددونو لپاره د استقرا ګام واخلئ.
۷ ټولګی
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد طاقت قوانین، صفر طاقت او منفي طاقتطاقت لرونکي عددونه د یوه کسري خط پر سر د عواملو د ضرب په بڼه ولیکئ: په ضرب کې عوامل سره یو ځای کړئ؛ په تقسیم کې پورته او ښکته مساوي عوامل قلم کړئ؛ او وګورئ چې ولې a۰ = ۱ دی او منفي توان کسر معنا لري.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتقریبي دویم جذر او پر خط حقیقي عددونهد یوه عدد دویم جذر د دوو تامو عددونو ترمنځ پیدا کړئ، په مربع کولو سره تر لسمو او سلمو پورې نږدې شئ او ناطق او غیر ناطق عددونه د حقیقي عددونو پر خط سره جلا کړئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتههمنهشتی در اعداد صحیحعددهایی که در تقسیم بر یک عدد باقیمانده یکسان دارند، «همنهشت» هستند. ببین چطور با آنها حساب کنیم.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد هرم، مخروط او کره مساحت او حجمهرم په خپل منشور کې او کره په خپله استوانه کې اوبه کړئ ترڅو وګورئ چې ۱۳ او ۲۳ له کومه راځي. مخروط خلاص کړئ ترڅو د دایرې قطاع ووینئ، مولد د د فیثاغورث قضیه په مرسته پیدا کړئ او د یوه برج حجم او مساحت حساب کړئ.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهلوله، قوطی و جعبه: مسئلههای حجم و سطحیک ورق را لوله کن و گنجایشش را به لیتر بگو، مساحت ورق قوطی و جعبه را مقایسه کن و حجم جعبهٔ بدون در را پیدا کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد تالس قضیه او د مثلثونو ورته والید مثلث له یوې ضلعې سره موازي کرښه وخوځوئ او وګورئ چې پر نورو دوو ضلعو یې د جلا شویو برخو نسبت تل مساوي پاتې کېږي. بیا د قضیې معکوس، ورته مثلثونه او د ورته والي نسبت وازمویئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمحیطي او محاطي دایره، په دایره کې مرسوم څلور ضلعي او د اوږدوالي اړیکېد یوه مثلث محیطي او محاطي دایره جوړه کړئ او وګورئ چې مرکز یې چېرته دی. بیا د دایرې پر سر د یوه مرسوم څلور ضلعي راسونه کش کړئ او دوه متقاطع وترونه وازمویئ: کومه اړیکه تل سمه پاتې کېږي؟
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاصلها، پارهخطها و قضیههاببین از دو نقطه فقط یک خط میگذرد و AB = AC + CB است، وسط یک پارهخط را پیدا کن و قضیه را از عکسش تشخیص بده.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبشپړونکی: منظم څو مخیز او مقطعمنظم څو مخیز وګرځوئ، وجهې، راسونه او ضلعې یې وشمېرئ او د V − E + F = ۲ اړیکه پیدا کړئ. بیا یو مکعب په چاړه پرې کړئ او وګورئ چې مقطع کوم شکلونه کېدای شي.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهزاویهٔ خارجی، ضلعها و زاویهها، مثلثهای قائمالزاویهببین زاویهٔ خارجی برابر مجموع دو زاویهٔ داخلی دور از آن است، زاویهٔ بزرگتر روبهروی ضلع بلندتر است و حالتهای همنهشتی مثلثهای قائمالزاویه را به کار ببر.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهوتر، مکان هندسی و چهار مرحلهٔ رسمببین پارهخطی که مرکز را به وسط وتر وصل میکند بر وتر عمود است، فاصلهٔ مرکز تا وتر را پیدا کن و تعداد جوابهای یک مسئلهٔ مکان هندسی را بشمار.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتقارن چندضلعیها و زاویههای داخلی و خارجیمحورهای تقارن چندضلعیهای منتظم را بشمار، زاویهٔ هر گوشهٔ آنها را پیدا کن و ببین چرا مجموع زاویههای خارجی همیشه ۳۶۰ درجه است.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهعمود و موازی از یک نقطه، و رسم شکل از روی دادههااز نقطهای بیرون خط، عمود و موازي رسم کن و با تحلیل مسئله، لوزی و مثلث متساویالساقین را با پرگار بساز.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهرسم زاویه و مثلث با پرگار و خطکشزاویهای برابر زاویهٔ دادهشده رسم کن. مثلثی بساز از دو ضلع و زاویهٔ بین آنها، از یک ضلع و دو زاویهٔ کنار آن، و مثلث قائمالزاویهای از یک ضلع قائمه و وتر.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهروش مکان هندسی در رسم: نقطه، دایره، مثلثنقطهٔ مطلوب را به صورت برخورد دو مکان هندسی پیدا کن. سه مسئله از کتاب اوکراین: نقطهای روی یک خط به فاصلهٔ معین از خط دیگر، دایرهٔ مماس بر یک خط در نقطهای معین، و مثلث با یک ضلع و شعاع دایرهٔ محیطی.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاثبات به برهان خلفاثبات به روش برهان خلف را یاد بگیر: فرض کن حکم نادرست است، به تناقض برس و نتیجه بگیر.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمتوازیالاضلاع، مستطیل، لوزی و مربععنصرهای چهارضلعی، ویژگیها و شرطهای متوازیالاضلاع و قطرهای مستطیل و لوزی را یاد بگیر.
- ځای، لوری او تناظراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتههندسي بدلونونه او تجانسوګورئ کوم بدلونونه اوږدوالي، زاویې او د شکل لوری ساتي، یو شکل له یوه مرکز څخه په ۲ او ۱۲ ضریب تجانس کړئ، د تجانس مرکز پیدا کړئ او وګورئ چې مساحت څو چنده کېږي.
- الګوګانې او ترادفونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد بڼې عمومي حد او هندسي ترادفد اورلګیتونو له بڼې جدول جوړ کړئ، عمومي حد پیدا کړئ او شلم شکل پرته له رسمولو وشمېرئ. بیا هغه ترادفونه وګورئ چې هر ځل ضربېږي.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد دوه حده افادو ضرب او مطابقتونهدوه قوسونه د ټوټو د یوه مستطیل په څېر او په جدول کې ضرب کړئ، وګورئ چې ولې د دوو حدونو د مجموعې مربع دوه منځنۍ پټې لري او مطابقت له معادلې څخه توپیر کړئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهچندجملهایها: شکل استاندارد، تفریق و ضربچندجملهای را به شکل استاندارد بنویس، با پرانتز تفریق کن، سه جمله را در دو جمله روی شبکه ضرب کن و حاصلضرب را به توان برسان.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد دوه مجهوله خطي معادلو سیستمهغه ټکی پیدا کړئ چې په دواړو معادلو کې صدق کوي: د دوو کرښو د تقاطع له ځای یې ولولئ، دویمه کرښه رسم کړئ، یو مجهول افنا کړئ، له موازي کرښو سره آشنا شئ او دقیق حل پیدا کړئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد دویمې درجې افادو تجزیه او نور مطابقتونهد دویمې درجې افادې ټوټې د مستطیل په شکل کېږدئ چې دوه قوسونه یې پیدا شي، د صفر جوړو په مرسته منفي نښې وګورئ، لومړی ګډ فکټور بهر کړئ او د مکعبونو له مجموعې سره بلد شئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمعادلههای دومجهولی و دستگاههازوجهایی را که در یک معادلهٔ دومجهولی صدق میکنند پیدا کن، نمودارش را بکش، از یک مسئله دستگاه بساز و جوابش را پیدا کن.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتجزیه به روش دستهبندی و اتحاد مکعبچندجملهای چهار جملهای را با دستهبندی تجزیه کن، مجموع و تفاضل مکعبها را تجزیه کن و وقتی چند روش جور است، بدان از کجا شروع کنی.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپولینومونه او د هغوی وېشد پولینوم درجه او معیاري ترتیب، بیا د پولینومونو وېش د ضرب د جدول په سرچپه ډکولو، د پاتې سره او د هغو توانونو سره چې نشته.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدستگاه معادلههای خطی: روش جایگذاریبهجای یک مجهول، عبارت برابرش را در معادلهٔ دیگر بگذار، پرانتز را فراموش نکن، اول یک مجهول را تنها کن و جواب را روی نمودار و در هر دو معادله بررسی کن.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدستگاه معادلهها، مدل مسئلههای کلامیمسئلههای حرکت، کار، رقمها و مستطیل را به معادله ترجمه کن: مجهولها را x و y بنام، دستگاه را بنویس، حل کن و ببین جواب با داستان جور است یا نه.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد f(x) علامه، د تعریف ناحیه او د قیمتونو ناحیهد تابع قیمت له قاعدې نه حساب کړئ، د یوې وتلې ورودي پیدا کړئ، د یو کسر او یوه جذر د تعریف ناحیه ولیکئ او د قیمتونو ناحیه له ګراف نه ولولئ.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مطلقه قیمت تابع او د صحیح جز تابعمطلقه قیمت په جدول او ګراف کې وګورئ، د مطلقه قیمت معادله د ګراف او کرښې له دوو تقاطعګانو سره حل کړئ، د صحیح جز زینې ولولئ او د موټر کرایه چې زینهزینه پورته ځي رسم کړئ.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتابع خطی: فرمول، جدول، نمودارتابع را با فرمول، جدول و نمودار نشان بده، خط را از روی a و b رسم کن، ریشهٔ تابع را پیدا کن و ببین تابع کجا مثبت است.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتوابع چندضابطهای و علامت، ویژگیهای قدر مطلقمقدار تابع چندضابطهای را بخوان، نمودار تابع علامت را رسم کن، نمودار y = |x − ۱| + ۲ را با جابهجایی V بساز و نامعادلههای قدر مطلقی را روی نمودار بخوان.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهویژگیهای تابع از روی نموداراز نمودار تابعی روی [−۴, ۷]، ریشهها، بازههایی که علامت تابع ثابت است، بازهٔ صعودی و بیشترین مقدار را پیدا کن.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهجهت لرونکې قطعه خط، وکتور او د انتقال وکتوروکتور د پیل له ټکي څخه د پای تر ټکي پورې رسم کړئ او مختصات یې ولولئ، مساوي او معکوس وکتورونه پیدا کړئ او یو شکل د یوه وکتور په واسطه انتقال کړئ.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاضافي: وکتور په حرکت او ځای بدلون کېد یوه روبوټ حرکتونه جمع کړئ، په مخالف وکتور یې بېرته راوګرځوئ، او وګورئ چې د سیند جریان د لامبو وهونکي لاره څنګه بدلوي.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه فضا کې وکتور: اوږدوالی، واټن او د جهت کوساینونهپه فضا کې وکتور د یو مکعب مستطیل قطر دی. د وکتور اوږدوالی، د دوو ټکو واټن، منځنی ټکی او د جهت کوساینونه د دوی له مختصاتو پیدا کړئ.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه قایمالزاویه مثلث کې مثلثاتي نسبتونهیو قایمالزاویه مثلث چې ۳۵ درجې زاویه لري لوی او کوچنی کړئ او وګورئ چې ضلعې بدلېږي خو نسبت یې نه بدلېږي. بیا د هرې زاویې لپاره مقابله ضلع، مجاوره ضلع او وتر پیدا کړئ او د مثلثاتي جدول په مرسته، له ماشین حساب پرته، یوه ضلع او یوه زاویه حساب کړئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهلرې پرته ډیټا او د ډیټا د دوو ټولګو پرتلهد دوو ټولګیو جوړه ټوپونه د یو مرکزي مقیاس او د تحول ساحې په مرسته پرتله کړئ، یو قیمت ډېر لرې یوسئ او وګورئ چې اوسط، میانه او د تحول ساحه څه کوي، او پرېکړه وکړئ چې یوه لرې پرته ډیټا تېروتنه ده که ریښتینې.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد دستهبندي شوې ډیټا اوسط او ډله ییز کثرتد «د دستې منځ × کثرت» ستون په مرسته د دستهبندي شوې ډیټا اوسط ومومئ، د دوو ټولګیو اوسط سم سره یو ځای کړئ، د تجمعي کثرت ستون او ګراف یې جوړ کړئ او میانه له ګراف څخه ولولئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدوه متحوله ډیټا او د تیتوالي ګرافد ډیټا جوړې رسم کړئ، د ډیټا ډول ووایئ، پیوستون تشریح کړئ، تر ټولو مناسبه کرښه وکاږئ، پرې وړاندوینه وکړئ او پیوستون د علت او معلول له اړیکې جلا کړئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهټولنه او نمونه، تصادفي نمونه او د معلوماتو د راټولولو طریقېد یوه ښوونځي له ۶۰۰ زدهکوونکو څخه ۱۰ کسیزه او ۵۰ کسیزه تصادفي نمونه واخلئ او پایله یې له ټول ښوونځي سره پرتله کړئ. یو اړخیزه نمونه پیدا کړئ او د هرې پوښتنې لپاره د معلوماتو د راټولولو مناسبه طریقه وټاکئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبشپړوونکی: د انحراف اوسطد هر ټکي واټن تر اوسط پورې وګورئ، د دغو واټنونو اوسط پیدا کړئ، پوه شئ چې ولې د علامه لرونکو توپیرونو مجموعه تل صفر ده، او د ډیټا دوې ټولګې د هغو د خپرېدو له مخې پرتله کړئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهربعي او صندوقچه یي ګرافترتیب شوې ډیټا په څلورو برخو وویشئ، Q₁ او Q₃ ومومئ، د صندوقچه یي ګراف پنځه شمېرې په ګراف کې وښایاست او د ډیټا منځنۍ نیمایي د ربعي ګانو تر منځ واټن سره اندازه کړئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپیوستون او د ریګرېشن کرښهد پیوستون ځواک له r څخه ولولئ، اوسط ټکی ومومئ، د ریګرېشن کرښه په میل او د محور له پرې کولو سره جوړه کړئ او د موجودې ډیټا دننه وړاندوینه وکړئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ساقې او پاڼې ګراف او زمانی لړۍډیټا د ساقې او پاڼې په ګراف کې ولیکئ او ولولئ، بیا یوه زمانی لړۍ د کرښیز ګراف په بڼه رسم کړئ او په متحرک اوسط یې همواره کړئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهجمعآوری داده، مقیاس و نمودار خط شکستهجوابهای یک نظرسنجی را با چوبخط جدول کن، برای محور نمودار مقیاس مناسب انتخاب کن و نمودار دمای ۱۲ ماه را بخوان و تفسیر کن.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد وین دیاګرام، پېښې او دوه اړخیز جدولد یوه ټولګي ۳۰ زده کوونکي د فوټبال او شطرنج له مخې په د وین دیاګرام کې ځای پر ځای کړئ، همغه معلومات دوه اړخیز جدول ته یوسئ او بېرته یې راوړئ، پېښه د سټ په څېر وګورئ او د «یا» احتمال د جمع د قاعدې سره حساب کړئ.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهسټونه: عنصر، فرعي سټ، اتحاد، تقاطع او مکملهد عددونو کارتونه د وین د دیاګرام په دایرو کې کېږدئ، سټ د {} قوسونو سره ولیکئ، اتحاد، تقاطع او تفاضل رنګ کړئ او د دیاګرام په مرسته وشمېرئ.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهگراف: مجموعهٔ احاطهگرایستگاهها را طوری بگذار که همهٔ نقطههای نقشه پوشش داده شوند و کمترین تعداد لازم، یعنی عدد احاطهگری گراف، را پیدا کن.
- د مسئلې د حل لارېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مسایلو حل: راهبردها با مسئلههای هفتمفهرست منظم، زیرمسئله و مسئلهٔ سادهتر را با مسئلههای پولی و عددهای بزرگتر تمرین کن.
۸ ټولګی
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهغربال عددهای اولعددهای ۱ تا ۵۰ را بنویس و مضربها را خط بزن تا فقط عددهای اول بمانند. بعد بفهم تا کجا باید غربال کنی.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهجذري عددونه او د هغوی ساده کولد جذر لاندې عدد په اولي عواملو تجزیه کړئ او هره جوړه بهر راوباسئ: √۱۲ = ۲√۳. جذرونه ضرب کړئ، مشابه جذرونه جمع کړئ او مخرج ناطق کړئ.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهویژگیهای ریشهٔ دومریشهٔ دوم مجذورها، حاصلضربها، خارجقسمتها و توانها را با ویژگیهای ریشهٔ دوم پیدا کن.
- نسبت او تناسباضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهورته شکلونه: اوږدوالی، مساحت او حجمکله چې یو شکل د ورته والي په نسبت k لوی شي، اوږدوالي k چنده، مساحتونه k² چنده او حجمونه k³ چنده کېږي. د نسبت په جدول کې نامعلومه اندازه پیدا کړئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبشپړونکی: د مضلعو سره کاشي کاريد یوې منظمه مضلع کاپۍ د یوې نقطې شاوخوا کېږدئ او وګورئ کومې پرته له تشې او پرته له یو پر بل لوېدو ځاییږي، ولې منظم پنځه ضلعي تشه پرېږدي، او د دوو ډوله مضلعو سره کاشي کاري وکړئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد دایرې قضیې او د مثلث د زاویې د ناصف قضیهثابته کړئ چې له یوه ټکي نه دوه مماسونه مساوي دي او زده کړئ چې د مثلث د زاویې ناصف مقابله ضلعه د نورو دوو ضلعو په نسبت ویشي.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهقضیههای سوا، منلائوس، بطلمیوس و خط اویلرچهار قضیهٔ تکمیلی: چه وقت سه خط از رأسهای مثلث به یک نقطه میرسند، چه وقت سه نقطه روی یک خطاند، حاصلضرب قطرهای چهارضلعی محاطی و خط اویلر.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهرابطههای طولی در مثلث قائمالزاویه و ویژگیهای تناسبارتفاع وارد بر وتر مثلث قائمالزاویه را بکش و ببین AH² = BH×HC است؛ بعد طول یک ضلع را با این رابطه پیدا کن، ویژگی جمع در تناسب را به کار ببر و رابطهٔ فیثاغورس را از همینجا بساز.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهذوزنقه، پارهخط میانی، چهارضلعی محیطی و مساحت ذوزنقهویژگیهای ذوزنقهٔ متساویالساقین، پارهخط میانی، شرط وجود دایرهٔ محاطی در چهارضلعی و مساحت ذوزنقه را یاد بگیر.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهحالت دوم و سوم تشابه مثلثهامثلثهای متشابه را با دو ضلع و زاویهٔ بین آنها یا با سه ضلع پیدا کن، ضلع مجهول را حساب کن و در دام زاویهای که بین ضلعها نیست نیفت.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهالجبري کسري افادېد یوې کسري افادې صورت او مخرج په فکټورونو تجزیه کړئ او مساوي فکټورونه ساده کړئ. لومړی وګورئ چې x کوم قیمتونه نه شي اخیستلی؛ بیا کسري افادې د ګډ مخرج سره جمع او تفریق کړئ او د ساده کولو له لارې یې تقسیم کړئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدویمه درجه معادله: تجزیه، د مربع تکمیل او د محمد بن موسی فورمولدویمه درجه معادلې د تجزیې په مرسته حل کړئ، د محمد بن موسی خوارزمي په څېر د ټوټو په مرسته مربع بشپړ کړئ او د دیسکریمینانت په مرسته وګورئ چې معادله څو حلونه لري.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنابرابریهای عددی و ویژگیهایشانعددها را با علامت تفاضل a − b مقایسه کن، نابرابری ثابت کن، نابرابریها را طرف به طرف جمع کن و مقدار یک عبارت را تخمین بزن.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدستگاه نامعادلههای خطی یکمجهولیهر نامعادلهٔ دستگاه را حل کن، جوابها را روی خط نشان بده و بخش مشترکشان را پیدا کن: یک پارهخط، یک عدد یا مجموعهٔ تهی.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدستگاه معادلههای دومجهولیجواب دستگاهی را که یک معادلهٔ درجهٔ دوم دارد بهصورت نقطههای مشترک نمودارها پیدا کن، آن را با روش جانشینی حل کن و از یک مسئله دستگاه بساز.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهناطقې او جذري معادلېکسري معادلې او هغه معادلې چې جذر لري حل کړئ او اضافي جذرونه په آزموینې سره وغورځوئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد جذرونو مجموعه او ضرب، د دویمې درجې ته د اړولو وړ معادلې او د کرښې او پارابولا تقاطعله ضریبونو د جذرونو مجموعه او ضرب ولولئ، د x څلورم توان معادله د متحول په بدلولو حل کړئ او د کرښې او پارابولا تقاطع ومومئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد فورمول موضوع بدلولپه فورمول کې یو توری یوازې کړئ: د تلې هماغه کارونه د توریو سره وکړئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمحاسبات عبارتهای گویا: تفریق، مخرجهای قرینه، توان و اتحادعبارتهای گویا را با تغییر علامت تفریق کن، عامل لازم برای مخرج مشترک را پیدا کن، با مخرجهای قرینه کار کن، کسر را به توان برسان و اتحاد ثابت کن.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمعادلههای همارز، معادلههای گویا و مسئلههای کلامیبفهم معادلههای همارز و ریشهٔ اضافی چیست، معادلهٔ گویا را با امتحان حل کن و برای مسئلههای حرکت و کار معادله بساز.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمعادلههای درجهٔ دوم ناقص و سهجملهای درجهٔ دومسه نوع معادلهٔ درجهٔ دوم ناقص را حل کن، ریشههای یک سهجملهای درجهٔ دوم را پیدا کن و آن را با ضریب بزرگترین توان تجزیه کن.
- مختصات او د مستقیمې کرښې معادلهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مستقیمې کرښې د معادلې عمومي شکل، موازي او عمود کرښې، واټن او منځنی ټکید کرښې د معادلې عمومي شکل د y = mx + h په شکل ولیکئ، موازي او عمود کرښې رسم کړئ، د دوو ټکو واټن د فیثاغورث په مرسته او منځنی ټکی د اوسط په مرسته پیدا کړئ.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد دویمه درجه تابع ګراف (پارابولا)د y = x۲ − ۲x − ۳ جدول له منفي xونو سره ډک او رسم کړئ، وګورئ چې د پارابولا لاندې برخه ولې ګردې ده، جذرونه، د y محور سره تقاطع او د پارابولا راس له ګراف نه ولولئ او وګورئ چې په y = ax۲ کې a څه کوي.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتابعهای y = kx و y = √x و نمودارشاننمودار هذلولی را از روی جدول رسم کن، ببین شاخههایش در کدام ناحیهها هستند، k را از روی یک نقطه پیدا کن و نمودار y = √x را رسم کن.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتابع y = x² و نمودار آنبرای y = x² جدول مقدارها بساز، نقطهها را رسم کن، ویژگیهای نمودار را بشناس و معادلههای x² = 4 و x² = x + 2 را با نمودار حل کن.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد وکتورونو جمع، په وکتور کې د عدد ضرب او واحد وکتورونهوکتورونه د مثلث او متوازي الاضلاع په طریقه جمع کړئ، تفریق یې کړئ، په عدد یې اوږد یا سرچپه کړئ او هر وکتور په i او j ولیکئ.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبردار در صفحه: مختصات، اندازه، ضرب داخلیمختصات و اندازهٔ بردار را پیدا کن، ضرب داخلی را با مختصات و با زاویه حساب کن، شرط عمود بودن دو بردار را بنویس و زاویهٔ بین دو بردار را پیدا کن.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ځانګړو زاویو مثلثاتي نسبتونهد یوه متساوي الاضلاع مثلث او یوې مربع په نیمایي کولو سره د ۳۰، ۴۵ او ۶۰ درجو زاویو د ساین، کوساین او تانجنت دقیق قیمتونه پیدا کړئ، تانجنت د کرښې له میل سره وتړئ او sin x = ۱۲ معادله حل کړئ.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمثلثاتي مطابقتونه او ثبوتد sin۲θ + cos۲θ = ۱ او tanθ = sinθcosθ په مرسته یو نسبت له بل نسبت څخه پیدا کړئ، د یو «ثبوت» غلطه کرښه ومومئ او پوه شئ چې د یوې مطابقت ثبوت څه معنا لري.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهکتانژانت، اتحاد مثلثاتی و حل مثلث قائمالزاویهکتانژانت و اتحاد اصلی مثلثاتی را یاد بگیر، مثلث قائمالزاویه را از روی وتر و یک زاویه یا از روی دو ضلع قائم حل کن و مسئلههای کاربردی را حل کن.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهواریانس، معیاري انحراف او د تغییراتو ضریبخپرېدنه د اوسط څخه د واټنونو په مربع اندازه کړئ: واریانس، معیاري انحراف او د تغییراتو ضریب چې د ډیټا خپرېدنه د مختلفو واحدونو سره پرتله کړي.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهونه ییز دیاګرام، د شمېرلو اصول او مستقلې پېښېونه ییز دیاګرام وده ورکړئ چې د جامو جوړې او د سیالۍ پایلې وشمېرئ، احتمالونه پر څانګو ولیکئ، د هرې لارې په اوږدو کې ضرب کړئ، لارې سره جمع کړئ او وګورئ چې کله مهره بېرته نه اچول کېږي څه بدلېږي.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپرته له دوه ځلې شمېرلو شمېرل او د کبوتر او ځال اصلد دوو کلبونو زده کوونکي وشمېرئ پرته له دې چې هغه څوک چې په دواړو کې دي دوه ځلې وشمېرئ، د ۲ یا ۳ مضربونه وشمېرئ او د کبوتر او ځال په اصل ډاډه شئ چې دوه شیان په یوه بکس کې راځي.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهگزارهنما، زیرمجموعهها و قوانین مجموعههاگزاره و گزارهنما را از هم جدا کن، مجموعهٔ جواب یک گزارهنما را بساز، تعداد زیرمجموعهها را بشمار و قوانین توزیعپذیری و جذب را روی نمودار ون هاشور بزن.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهسورونه، معتبر استدلال او د دموارګان قوانین«ټول» نفي کړئ، «د ۶ هر مضرب د ۳ مضرب دی» رسم کړئ، معتبر استدلال له نامعتبر نه جلا کړئ او د دموارګان قوانین پر سیټونو وکاروئ.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنمایش مجموعه با نماد ریاضی و مجموعههای نامتناهیمجموعههای ℕ و ℤ و ℚ و ℝ را بشناس، اعضای مجموعهای را از روی شرطش بنویس، شرط یک مجموعه را بنویس و ببین چرا عددهای زوج و طبیعی «هماندازه»اند.
۹ ټولګی
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهریشهٔ nام و توانهای گویاریشهٔ nام را با توان بشناس: ریشهٔ زوج و فرد، ضرب ریشهها، و بعد توان کسری مثل ۲۷۱۳ و ۸۲۳.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهقدر مطلق عددهای حقیقی و محاسبهٔ تقریبیقدر مطلق را فاصله از مبدأ ببین، سه حالت a مثبت و صفر و منفی را بشناس، قدر مطلق مجموع را با مجموع قدر مطلقها مقایسه کن و با جذر تقریبی حساب کن.
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهریشهگیری: ریشهٔ دوم و سوم و علامت آنهابشمار چند عدد مربعشان یک عدد مثبت است، بفهم چرا ریشهٔ دوم عدد منفی معنا ندارد ولی ریشهٔ سوم دارد، و ببین چرا جذرِ مربع یک عدد همان قدر مطلق آن است.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد اندازې دقت: پورتنی او ښکتنی حدتقریب شوې اندازه په حقیقت کې په یوه واټن کې ده. واټن رسم کړئ او د حدونو په مرسته تر ټولو لوی او تر ټولو کوچنی ځواب پیدا کړئ.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهطول کمان، مساحت قطاع و قطعهٔ دایرهطول کمان n درجه، مساحت قطاع و قطعهٔ دایره را با l = πRn/180 و S = πR²n/360 پیدا کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهچندضلعی منتظم و دایرهٔ محاطی خارجی مثلثضلع و آپوتم یک چندضلعی منتظم را از شعاع دایرهٔ محیطی یا محاطی پیدا کن و شعاع دایرهٔ محاطی خارجی یک مثلث را حساب کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهحل مسئله در هندسه: فرض و حکم و طرحفرض و حکم را از هم جدا کن، قبل از نوشتن اثبات طرح بریز، با عمود و فیثاغورس کوتاهترین مسیر را پیدا کن و کاربرد دایره را در مسئلهها ببین.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهچندضلعیهای منتظم: زاویه، تعداد ضلعها، رسماز روی زاویهٔ چندضلعی منتظم تعداد ضلعهایش را پیدا کن، بررسی کن چنین چندضلعیای هست یا نه، و با وترهای برابر شعاع ششضلعی و چندضلعی ۲n ضلعی بساز.
- ځای، لوری او تناظراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهترکیب تبدیلها، تقارن و کاربرد قرینهدو انعکاس پشت سر هم، بازتاب لغزشی، محورهای تقارن یک چندضلعی و کوتاهترین مسیر با کمک قرینه را بشناس.
- الګوګانې او ترادفونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهترادف، nم حد او بیرتهراګرځېدونکې اړیکهپه aₙ نښه حدونه حساب کړئ، ترادف د بیرتهراګرځېدونکې اړیکې له مخې جوړ کړئ، متناوب ترادف وپېژنئ او مثلثي عددونه وشمېرئ.
- الګوګانې او ترادفونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهسیګما او د سلسلو مجموعهد Σ نښه ولولئ، د حسابي او هندسي ترادف د حدونو مجموعه حساب کړئ او وګورئ چې ولې لایتناهي سلسله ځینې وخت عدد کېږي.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد علامو ټاکل او کسري نامساواتومومئ چې یوه افاده چېرې مثبته او چېرې منفي ده: صفرونه یې په نښه کړئ، د محور لاندې د علامو جدول ډک کړئ او د یوه نامساوات لکه x − ۱x + ۲ ≥ ۰ حل ولولئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدوهم درجه نامساوي او پارامتردوهم درجه نامساوي د فکټورونو په علامه حل کړئ او وګورئ چې په معادله کې یو بل توری څنګه د جذرونو پوښتنه په نامساوي بدلوي.
- مختصات او د مستقیمې کرښې معادلهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد کرښې ټوټې ویشل په یو نسبت او له کرښې نه د ټکي واټنهغه ټکی پیدا کړئ چې یوه کرښه ټوټه په ورکړل شوي نسبت ویشي، او له مستقیمې کرښې نه د ټکي واټن د فورمول په مرسته ومومئ.
- مختصات او د مستقیمې کرښې معادلهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مثلث مساحت د رأسونو له مختصاتو او هندسي مسایلد مثلث مساحت د درېو رأسونو له مختصاتو پیدا کړئ او هندسي مسایل د مختصاتو په مرسته حل کړئ.
- مختصات او د مستقیمې کرښې معادلهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدایره: معادله، کرښه او دایره، مماسد دایرې معادله جوړه او ولولئ، د یوې کرښې تقاطع له دایرې سره ومومئ او مماس او د مماس اوږدوالی پیدا کړئ.
- مختصات او د مستقیمې کرښې معادلهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهشیب خط و بردارهای موازیشیب m را از زاویهٔ خط با جهت مثبت محور x پیدا کن (m = tan α، حتی برای زاویهٔ باز)، خطهای عمود بر هم را بساز و برداری موازی با یک بردار دادهشده رسم کن.
- مختصات او د مستقیمې کرښې معادلهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهخط و محورها: مثلث، محیط و مساحتنقطههای برخورد خط ax + by = c با محورها، محیط و مساحت مثلثی که جدا میکند و نقطهٔ برخورد دو خط را پیدا کن.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمتزایده او متناقصه تابعونه، جفته او طاقه تابعونههغه انتروالونه پیدا کړئ چې ګراف پکې پورته یا ښکته ځي، ټکي د y محور او مبدأ په اړه قرینه کړئ او د f(−x) په مرسته وازمویئ چې تابع جفته ده، طاقه ده که هېڅ یو.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد تابعونو جمع، ترکیب او معکوسدوه تابعګانې سره جمع کړئ، د مرکبه تابع په ترکیب کې ترتیب مراعات کړئ، د یوې ماشین معکوس د ګامونو په ګرځولو پیدا کړئ، د معکوس ګراف د y = x په اړه په قرینه کولو جوړ کړئ او د افقي کرښې په مرسته وازمویئ کومه تابع معکوس لري.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ګراف انتقال، انعکاس او کششپه لغزندو د y = (x − h)۲ + k ګراف انتقال کړئ، د پارابولا راس له ګراف نه ولولئ، وګورئ چې f(۲x) ټکی چېرته وړي او څو تبدیلۍ سره یو ځای پر یوه پارابولا پلي کړئ.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدریمه درجه تابع، د پولینوم رسم او مجانبد یوې دریمې درجې تابع جدول ډک او رسم کړئ، د یو پولینوم ګراف د جذرونو او د y له محور سره د تقاطع په مرسته جوړ کړئ او د یوې ناطقې تابع عمودي او افقي مجانبونه په کرښه وښایاست.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتابع درجهٔ دوم و ویژگیهای تابعرأس سهمی را با فرمول پیدا کن، ویژگیهای تابع را از روی نمودار بخوان، نامعادلهٔ درجهٔ دوم را با نمودار حل کن و نمودار y = |f(x)| و y = f(|x|) را رسم کن.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبیشترین و کمترین مقدار، تابعهای توانیبیشترین و کمترین مقدار تابع را روی یک مجموعه پیدا کن، نمودار y = xn را برای n زوج و فرد مقایسه کن و با نمودار y = x−n آشنا شو.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنمودار y = ⁿ√x و توانهای گویانمودار ³√x و ⁴√x و √x را مقایسه کن، دامنهٔ ریشهٔ nام و توان گویا را پیدا کن و عددها را با کمک صعودی بودن مقایسه کن.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهسکالري او وکتوري ضربد دوو وکتورونو سکالري ضرب یو عدد دی او د دوی تر منځ زاویه ښیي؛ وکتوري ضرب یو وکتور دی چې پر دواړو عمود وي. دواړه محاسبه کړئ او وکاروئ.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه ثبوت او مسئلو حل کې وکتورونهد وزن لرونکو ټکو د ثقل مرکز، په وکتور هندسي ثبوت (د مثلث د دوو ضلعو د منځنیو ټکو نښلوونکې ټوټه) او د سرعت او متوازي الاضلاع مسئلې د وکتور په رسمولو حل کړئ.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهضرب داخلی بردارها: اندازه، زاویه و مختصاتضرب داخلی را از اندازهها و زاویه به دست بیاور، مربع مجموع بردارها را حساب کن، کسینوس زاویهٔ دو بردار را پیدا کن و زاویهٔ یک مثلث را از رأسهایش بساز.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبردار روی منشور و مکعب مستطیل: مساوی، مجموع، همخطروی منشور بردارهای مساوی، همجهت و قرینه را از هم تشخیص بده، بردارها را جمع کن، یک بردار را با بردارهای دیگر بنویس و بردارهای همخط را از روی مختصات پیدا کن.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ساین او کوساین ګرافونه، دوره او د نوسان پراخوالید ساین او کوساین ګرافونه ولولئ: کوساین چېرته صفر کېږي، دوره او تر ټولو لوی قیمت په y = sin ۲x او y = ۲sin x + ۱ کې څنګه بدلېږي، او سیکانت او معکوس ساین له همدې منحنیاتو ولولئ.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ساین، کوساین، تانجنت قانون او فضایي مسایلپه مقیاس رسم شوي مثلثات د د ساین قانون، د کوساین قانون او د تانجنت قانون په مرسته حل کړئ، بیا له قایمالزاویه مثلثاتو کار واخلئ څو په مکعب مستطیل کې یوه زاویه پیدا کړئ.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مثلث مساحت: ساین، هیرون او دایرېد مثلث مساحت له دوو ضلعو او د هغوی ترمنځ زاویې یا له درېیو ضلعو د هیرون په فورمول پیدا کړئ، بیا د مساحت په مرسته د مثلث د دننه او بهر د دایرې شعاع حساب کړئ.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهسینوس، کسینوس و تانژانت زاویه از ۰ تا ۱۸۰ درجهسینوس و کسینوس را با مختصات یک نقطه روی نیمدایرهٔ یکه تعریف کن، مقدار آنها را برای زاویههای باز پیدا کن و از رابطهٔ sin²α + cos²α = 1 استفاده کن.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهحل مثلثمثلث را در چهار حالت حل کن: یک ضلع و دو زاویه، دو ضلع و زاویهٔ بین آنها، سه ضلع، و دو ضلع با زاویهٔ مقابل یکی از آنها.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنتیجههای قضیهٔ کسینوسهانوع مثلث (تند، قائم یا باز) را از بزرگترین ضلعش پیدا کن، مجموع مربعهای دو قطر متوازیالاضلاع را حساب کن و یک مسئله دربارهٔ ضلعهای AB و BC حل کن.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنابرابرې ډلې او د دوو متحولو ډیټاد مستطیلي ګراف د مختلفو پلنو ډلو سره د فریکونسي کثافت په مرسته رسم کړئ، فریکونسي له میلې لولئ او د یوې ډلې دوه متحولونه په یو ګراف کې ولولئ.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمشروط احتمالد جدول، وین دیاګرام او ونې په مرسته د یوې پېښې احتمال حساب کړئ کله چې بله مخکې پېژنئ، وګورئ ولې د «په شرط» ترتیب مهم دی او له تړلو پېښو سره آشنا شئ.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهخپلواکې پېښې او ټول احتمالپه یوه جدول وازمویئ چې دوې پېښې خپلواکې دي که نه، وګورئ ولې هغه پېښې چې یوځای نه پېښېږي خپلواکې نه دي، او د ونې لارې جمع کړئ چې د هغې پایلې احتمال پیدا کړئ چې له څو لارو نه راځي.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتصادفي متحول او تمه شوې ارزښتد دوو تاسونو هرې پایلې ته یو عدد ورکړئ، د هغه عدد د ارزښتونو احتمال پیدا کړئ، د یوه تاس اوسط حساب کړئ او پرېکړه وکړئ چې یوه لوبه په هره اچونه کې څومره ارزښت لري.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهترتیبونه او ډلې: ترتیب او ترکیبد حالتونو ونه وده ورکړئ او وشمېرئ څوک کولای شي لومړی او دویم شي، ملګري په یوه کتار کې ودروئ او وګورئ ولې د خلکو یوه ډله له یوه ترتیب نه لږ شمېرل کېږي.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمرتبې جوړې، رابطه او معادل رابطهA × B په ټکو وښایاست، یوه رابطه غوره کړئ، هغه معکوس کړئ ترڅو معکوسه رابطه ومومئ او وګورئ «یو شان پاتې» ولې معادل رابطه ده.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهضریبهای دوجملهای، مثلث خیام–پاسکال و اثبات با شمارشگروههایی از دوستانت را به دو دسته تقسیم کن، قاعدهٔ مثلث خیام–پاسکال را با شمارش ثابت کن و ببین چرا مجموع هر ردیف توانی از ۲ است.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاصل جمع و ضرب، جایگشت و ترکیباصل جمع را از اصل ضرب تشخیص بده، فرمولهای جایگشت n شیء، جایگشت r تایی و ترکیب را به کار ببر و معادلهای با فاکتوریل حل کن.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاصل جمع و اصل ضرببه چند روش میشود «الف یا ب» و «الف و ب» را انتخاب کرد؟ اصل جمع، اصل ضرب، زوجهای (a, b)، نقشهٔ راهها و مسئلههای رقمها.
۱۰ ټولګی
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهویژگیهای ریشه، توان گویا و معادلههای رادیکالیریشهٔ خارجقسمت و ریشهٔ ریشه را پیدا کن، ریشههای با فرجامهای مختلف را مقایسه کن و یک معادلهٔ رادیکالی را با مربع کردن، بررسی شرط و جایگذاری حل کن.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمنشور، مکعبمستطیل و هرم: ویژگیها، برشها، هرم ناقصقطر مکعبمستطیل، حجم منشور مایل، مساحت جانبی هرم منتظم، حجم هرم ناقص و برش هرم را پیدا کن.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبرشهای استوانه، مخروط و کره، معادلهٔ کرهقطر مقطع محوری، شعاع برش مخروط و کره را پیدا کن و مرکز و شعاع را از معادلهٔ کره بخوان.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمنشور: مسئلههایی با قطر و زاویهارتفاع و یال جانبی منشور قائم را از روی یک قطر و یک زاویه پیدا کن، مساحت جانبی را حساب کن و جواب را با رادیکال بنویس.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتههرم: رأس روی کدام نقطهٔ قاعده میافتد؟از روی برابری یالهای جانبی یا زاویههای دووجهی، مشخص کن رأس هرم روی کدام نقطهٔ قاعده تصویر میشود؛ بعد ارتفاع و مساحت جانبی را پیدا کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه فضا کې کرښه او مستويد یو مکعب مستطیل په مرسته پیدا کړئ چې په فضا کې دوې کرښې سره څنګه موقعیت لري: موازي، متقاطع که متنافر. بیا کرښه او مستوي، پر مستوي عمود کرښه او د دوو متنافرو کرښو تر منځ زاویه وڅېړئ.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاصلهای هندسهٔ فضایی و مقطعهااز سه نقطه یک صفحه بگذران، خط برخورد دو صفحه را پیدا کن، خطی را که با صفحه موازی است تشخیص بده و شکل مقطع یک مکعب را نام ببر.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهصفحههای موازی، تصویر و عمودهاموازی بودن دو صفحه را بررسی کن، پارهخطهای بین صفحههای موازی را مقایسه کن و طول یک تصویر موازی و فاصلهٔ یک نقطه تا یک صفحه را پیدا کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهعمود و مایل، زاویهٔ خط و صفحه، زاویهٔ دووجهیمایل را از عمود و تصویرش پیدا کن، زاویهٔ بین خط و صفحه و زاویهٔ دووجهی را با زاویهٔ خطیاش اندازه بگیر و نشان بده دو صفحه بر هم عمودند.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهخطهای موازی که صفحه را قطع میکنند، و تصویر موازیطول پارهخطها را بین خطهای موازی که صفحه را قطع میکنند پیدا کن، و نسبت پارهخطها را در تصویر موازی.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمرور هندسهٔ فضایی پایهٔ دهمگام درست بعدی را در اثبات دربارهٔ خطهای متنافر انتخاب کن، بعد مسئلههایی دربارهٔ زاویهٔ بین دو خط، تصویر موازی و عمود بر صفحه حل کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهچندوجهیها: وجه، یال، رأسقاعدهها، وجههای جانبی و یالهای هرم، منشور و مکعبمستطیل را پیدا کن و وجهها و یالهایشان را بشمار.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمساحت تصویر قائم یک چندضلعیبا قضیهٔ مساحت تصویر، S' = S · cos α، مساحت تصویر یا مساحت خود چندضلعی را پیدا کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبرخورد خط و صفحه، برخورد دو صفحهبا اصلهای هندسهٔ فضایی نقطهٔ برخورد یک خط با صفحهٔ قاعدهٔ مکعب و خط برخورد دو صفحه از یک چهاروجهی را رسم کن.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنقطهای که از رأسها یا ضلعهای چندضلعی به یک فاصله استاگر نقطهٔ M از رأسهای مثلث به یک فاصله باشد، تصویرش مرکز دایرهٔ محیطی است؛ اگر از ضلعها به یک فاصله باشد، مرکز دایرهٔ محاطی. فاصلهٔ M تا صفحه را پیدا کن.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد پاتې مانده قضیه، د فکټور قضیه او د پولینوم جذرونهپاتې مانده پرته له وېشلو پیدا کړئ، فکټور د فکټور په قضیه وپېژنئ، د دریمې درجې معادلې جذرونه ومومئ او ضریبونه له جذرونو ولولئ.
- مختصات او د مستقیمې کرښې معادلهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمخروطي مقاطع او پارابولاپارابولا د هغو ټکو هندسي محل په توګه وپېژنئ چې له محراق او هادي کرښې نه یې واټن مساوي وي، او معادله یې د مبدأ په رأس او په اختیاري رأس سره ولولئ.
- مختصات او د مستقیمې کرښې معادلهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبیضوي، هایپربولا او کرښه د هغوی په اړهد بیضوي او هایپربولا محراقونه له معادلې پیدا کړئ، بیضوي له اختیاري مرکز سره جوړ کړئ، د هایپربولا مجانب رسم کړئ او د کرښې نسبي حالت له پارابولا سره وڅېړئ.
- مختصات او د مستقیمې کرښې معادلهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمختصات نقطه در فضاتشخیص بده نقطه کجاست، بعد فاصلهٔ دو نقطه، وسط پارهخط و نقطهٔ قرینه را از روی مختصات پیدا کن.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهعدد e، اکسپوننشیل ودې او کمښتوګورئ چې ولې (۱ + ۱n)n e ته نږدې کېږي، د y = a×ex ګراف د ورکړل شوي ګراف پر سر کېږدئ او د ودې او کمښت ماډل جوړ کړئ.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتابع نمایی با پایهٔ دلخواه و معادلهٔ نماییجدول y = ۲x را پر کن، ببین پایهٔ بزرگتر از ۱ منحنی صعودی و پایهٔ بین ۰ و ۱ منحنی نزولی میسازد و معادلهٔ نمایی را با همپایه کردن حل کن.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهلوګاریتم او د لوګاریتم جدولوګورئ چې لوګاریتم هغه طاقت دی چې قاعده باید ورته ورسول شي، د لوګاریتم ګراف د اکسپوننشیل ګراف له هینداره جوړ کړئ او د کرکټرستیک او مانتیس په مرسته له لوګاریتم جدول او انتي لوګاریتم نه کار واخلئ.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد لوګاریتم قوانین او معادلېد لوګاریتم د ضرب او طاقت قانون وګورئ، یوه لوګاریتمي معادله حل کړئ او د لوګاریتم په مرسته ډېټا په مستقیمه کرښه واړوئ.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه فضا کې د کرښې او مستوي معادلهپه فضا کې کرښه د یوه ټکي او یوه د جهت وکتور په مرسته او مستوي د یوه ټکي او یوه نورمال وکتور په مرسته ټاکل کېږي. معادلې یې ولیکئ او ټکي وازمویئ.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبردار در فضا: جمع، ضرب در عدد، همخطی و همصفحهایبردارها را با قاعدهٔ متوازیالسطوح و با مختصات جمع کن، بردار را در عدد ضرب کن و بفهم چه وقت سه بردار در یک صفحهاند.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهلوی زاویې، مثلثاتي دایره او راډیانیو ټکی په مثلثاتي دایره باندې له ۹۰ درجو لویو زاویو سره، حتا منفي زاویو سره وڅرخوئ، ساین او کوساین د هغه له ځای ولولئ، زاویه په راډیان وپیمئ او دقیق قیمتونه لکه sin۷π۶ پیدا کړئ.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاړوندې زاویې، قوس او قطاعیو ټکی په مثلثاتي دایره باندې انعکاس کړئ چې د θ او ۱۸۰ − θ زاویو د ساین او کوساین اړیکه وګورئ، د مرجع زاویې په مرسته cos ۱۲۰° پیدا کړئ او د قوس اوږدوالی او د قطاع مساحت هغه وخت حساب کړئ چې زاویه په راډیان وي.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمرکبې زاویې، دوه چنده او درې چنده، مجموعه او د ضرب حاصلد زاویو د مجموعې فورمولونو او دقیقو قیمتونو په مرسته sin ۷۵° پیدا کړئ، له دوه چندې او درې چندې زاویې سره کار وکړئ، د ساینونو مجموعه د ضرب حاصل ته واړوئ او √۳sin x + cos x د یو ساین په بڼه ولیکئ.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمثلثاتي دویمه درجه معادلې او سیستمونهمثلثاتي معادلې د ۰ څخه تر ۳۶۰ درجو د ټولو زاویو په موندلو سره حل کړئ: tan x = −۱، په ساین یا کوساین کې دویمه درجه معادلې (یوه لومړی مطابقت غواړي) او د دوو مجهولو x او y دوه معادلو سیستم.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهتانژانت: نمودار، دامنه و دورهٔ تناوبنمودار y = tan x را بخوان: علامتش در هر ربع، جاهایی که تعریف نشده است، دورهٔ تناوبش و جوابهای معادلهٔ tan x = ۱.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهزوج و فرد بودن و فرمولهای کاهش زاویهکشف کن که سینوس، تانژانت و کتانژانت فردند و کسینوس زوج است، بعد قاعدهٔ تبدیل را به کار ببر: چه وقت نام تابع عوض میشود و علامت چیست.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهویژگیهای تابعهای مثلثاتیویژگیهای سینوس، کسینوس و کتانژانت را از روی نمودارشان بخوان: دوره، زوج یا فرد بودن، ریشهها، بازههای نزولی، دامنه و برد.
- مثلثاتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهجواب کلی معادلههای مثلثاتیخط y = b نمودار سینوس، کسینوس یا تانژانت را در بینهایت نقطه قطع میکند. همهٔ جوابها را با یک فرمول و n ∈ ℤ بنویس و در معادلهای که به درجهٔ دوم میرسد، ریشهای را که نمیشود کنار بگذار.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاحتمال غیرهمشانس و قانون بیزبرای حالتهایی که شانس برابر ندارند، به هر حالت یک وزن بده و جمع بزن. بعد درخت را برعکس بخوان: وقتی پیچ معیوب پیدا شد، از کدام ماشین بوده است؟
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدوه جملهیي او پواسن توزیعد ونې هغه لارې وشمېرئ چې دقیقاً k بریالیتوبونه لري، وګورئ د دوه جملهیي فورمول له کومه راځي او د هغو پېښو لپاره چې تصادفي رسېږي د پواسن فورمول وکاروئ.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد بېنوم قضیه او د پاسکال مثلث(a + b)³ درې قوسونه وګورئ او هغه لارې وشمېرئ چې هر جمله جوړوي، ضریبونه د پاسکال له مثلث نه ولولئ او د عددونو لرونکو پراختیاوو لپاره یې وکاروئ.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهگراف: رأس، یال و درجهگراف را بخوان: درجهٔ رأسها را پیدا کن، مجموع درجهها را با تعداد یالها مقایسه کن و ببین چرا گاهی یک گراف ممکن نیست.
- مختلط عددونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمختلط عددونه: i، جمع، ضرب او وېشله i سره، چې i² = −۱ دی، آشنا شئ، مختلط عددونه په مستوي کې د ټکو په توګه سره جمع کړئ، د قوسونو په څېر یې ضرب کړئ او په مزدوج یې وېشئ.
- مختلط عددونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مختلطو ریښو سره دویمه درجه معادلې او پولینومونهوګورئ چې x² + ۴x + ۱۳ = ۰ ولې حقیقي ریښې نه لري، هغه معادلې حل کړئ چې ریښې یې مختلط وي، ریښې په مستوي کې کېږدئ او د دریمې درجې معادلې ورکه ریښه ومومئ.
- ماتریسونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدیترمینانتد ۲ × ۲ او ۳ × ۳ دیترمینانت حساب کړئ، وګورئ چې د سطرونو ځای بدلول څه کوي او دیترمینانت مساحتونه څنګه بدلوي.
- ماتریسونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد کرامر قاعده او د ګاوس د حذف طریقهسیستم په دیترمینانت (کرامر) حل کړئ، بیا په سطري عملیو (ګاوس) او وګورئ چې صفر دیترمینانت څنګه موازي کرښې ورکوي.
- ماتریسونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمتریکس د بدلون په توګهمتریکس د مستوي ټکي حرکت ورکوي: پر یوه ټکي یې ترسره کړئ، د i او j له انځور نه یې جوړ کړئ او ثابت ټکي یې ومومئ.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهلېمیټ: یو عدد ته نژدې کېدلد هغه تابع د قیمتونو جدول چې په یوه نقطه کې تعریف شوی نه دی، همدې نقطې ته نژدې ډک کړئ، لېمیټ له ګراف نه ولولئ او وګورئ ولې د کیڼې او ښي خوا لېمیټ باید سره مساوي وي.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد لېمیټ محاسبه: خواص، صفر پر صفر او سایند جمع او ضرب لېمیټ له ګرافونو نه حساب کړئ، د صفر پر صفر مبهم شکل په تجزیې او ساده کولو خلاص کړئ او د ساین لېمیټ وپیژنئ.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهلایتناهي لېمیټ او په لایتناهي کې لېمیټوګورئ ولې ۱x۲ د صفر شاوخوا لوی کېږي، افقي مجانب رسم کړئ، او د ∞ ÷ ∞ او ∞ − ∞ مبهم شکلونه خلاص کړئ.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمتمادیت او د بدلون سرعتوګورئ کله ګراف پرته له قلم پورته کولو رسمولی شو، د متمادي کېدو لپاره k پیدا کړئ او اوسط د بدلون سرعت ورو ورو د شېبې سرعت ته نژدې کړئ.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهله قاطع نه تر مماس: د مشتق تعریفټکی Q په ګراف کې P ته نژدې کړئ، د قاطع کرښې میل په جدول کې وګورئ چې د مماس میل ته رسیږي، مماس رسم کړئ او پوه شئ ولې په یوه کونج کې مشتق نشته.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مشتق قوانیند توان، ضرب، تقسیم او مرکب تابع د مشتق قاعدې په یوه نقطه کې په عدد وازمویئ او په ګراف کې د مماس او عمود سره وڅېړئ.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ساین، ایکسپونینشل، لوګاریتم او معکوسو توابعو مشتقد sin x مشتق د صفر شاوخوا وکتل، پر ex مماس رسم کړئ، د ln x د ex د عکس په مرسته مشتق یې پیدا کړئ او د معکوس تابع قاعده arctan ته ورسوئ.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهضمني، پارامتري، دویمه درجه مشتق او تړلي سرعتونهد دایرې میل په یوه نقطه کې د ضمني مشتق په مرسته پیدا کړئ، د پارامتري منحني میل حساب کړئ، دویم مشتق واخلئ او پوه شئ چې د ضلع بدلون د مساحت بدلون څنګه جوړوي.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمعادلهٔ خط مماس و بیشترین و کمترین مقدار تابع در یک بازهمعادلهٔ خط مماس را با y = f(x₀) + f′(x₀)(x − x₀) بنویس، مماس موازی یک خط و مماس گذرنده از نقطهای خارج از منحنی را پیدا کن، بعد بیشترین و کمترین مقدار تابع را در [a,b] پیدا کن.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مشتق نخښه او د ګراف بڼهد f′(x) په نخښې متزایده تابع او متناقصه تابع ځایونه ومومئ، د ګراف پر مخ بحراني ټکي (اعظمي او اصغري) کېږدئ، د انعطاف ټکی د f″(x) په مرسته ومومئ او اعظمي قیمت حساب کړئ.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ګراف رسمول او اعظمي قیمتد یو ګراف مجانبونه او مهم ټکي ومومئ او د اعظمي قیمت په مرسته داسې مسئلې حل کړئ لکه تر ټولو لویه مساحت او تر ټولو لوی حجم.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبرنامهٔ بررسی تابع و رسم نمودارتابع را طبق برنامه بررسی کن: دامنه، زوج یا فرد بودن، ریشهها، صعودی و نزولی بودن، نقطههای اکستریمم؛ بعد نقطههای کلیدی نمودار را مشخص کن.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنمودار علامت مشتق و جهت تابعاز روی علامت مشتق در هر بازه با پیکان نشان بده تابع کجا صعودی ↗ و کجا نزولی ↘ است و نقطههای اکستریمم را پیدا کن.
۱۱ ټولګی
- عددونه او مقامي قیمتاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهبخشپذیری در اعداد صحیحالگوریتم تقسیم، ویژگیهای بخشپذیری و نوشتن ب.م.م دو عدد بهصورت ترکیبی از خود آن دو عدد.
- اندازه کولاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهحجم جسمها: مسئلههاحجم یک قطعه را از بالا آمدن آب، شعاع یک کرهٔ ذوبشده و حجم جسمی که از دوران مثلث یا ذوزنقه ساخته میشود پیدا کن. π را در جواب نگه دار.
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهخودت را بسنج: چندوجهیها، جسمهای دورانی و حجمآزمونهای چهارگزینهای دربارهٔ مساحت جانبی منشور، استوانه و مخروط و حجم کره.
- الګوګانې او ترادفونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهځانګړې مجموعې، توپیر او ماډل جوړونهد مربعونو مجموعه جوړه کړئ، یوه مجموعه د توپیرونو په طریقه جمع کړئ، د دویمې درجې ترادف nم حد ومومئ او یوه واقعي پوښتنه په حسابي سلسله حل کړئ.
- الجبراضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد بینوم قضیه د کسري توان لپاره او اټکلد بینوم قضیې له څو لومړیو جملو څخه کار واخلئ او د ۱ سره نږدې عددونو جذر او معکوس اټکل کړئ.
- مختصات او د مستقیمې کرښې معادلهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپارامتري معادلې او قطبي مختصاتمنحني د پارامتري معادلو له مخې ټکي په ټکي رسم کړئ، پارامتر لرې کړئ، یوه خوځښت ته نمونه جوړه کړئ او قطبي مختصات په قایمو مختصاتو واړوئ.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمعادله و نامعادلهٔ نمایی: روشهایک توان مشترک را فاکتور بگیر، با تغییر متغیر t = 2^x معادله را ساده کن، ریشه را از روی نمودار بخوان و بفهم نامعادله چه وقت جهتش را حفظ میکند.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاتحاد لگاریتمی، تغییر مبنا و تابع لگاریتمیاتحاد اصلی لگاریتم را به کار ببر، مبنا را عوض کن و لگاریتمهایی با مبنای بین ۰ و ۱ را مقایسه کن.
- تابع او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمعادله و نامعادلهٔ لگاریتمیمعادلههایی با مجموع لگاریتمها را حل کن، ریشهها را با دامنه بسنج، با t = log x متغیر را عوض کن، مبنای مجهول را پیدا کن و نامعادلههایی با مبنای بین ۰ و ۱ را حل کن.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمساحت و حجم با ضرب خارجیاندازهٔ ضرب خارجی دو بردار مساحت متوازیالاضلاع آنهاست. با سه بردار میتوان حجم متوازیالسطوح را با یک دترمینان به دست آورد.
- وکتورونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه فضا کې زاویې، تقاطع او واټند کرښې او مستوي تر منځ زاویه، د کرښې او مستوي تقاطع، د یوه ټکي واټن تر مستوي او د دوو مستوي ګانو زاویه د سکالري ضرب او معادلو په مرسته پیدا کړئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد ډیټا شکل او نورمال منحنید مستطیلي ګراف شکل ولولئ (متناظر که کوږ)، وګورئ چې کوږوالی اوسط له میانې څخه څنګه لرې کوي او د زنګولهییزې ډیټا لپاره د ۶۸–۹۵–۹۹,۷ قاعده وکاروئ.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهخط فقر، شاخص قیمت و تورمخط فقر را از میانهٔ درآمدها پیدا کن، شاخص قیمت کالاها را حساب کن و ببین تورم چه تأثیری دارد.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهروند، درونیابی و برونیابیالگو و روند یک سری زمانی را بخوان، مقدار بین دادهٔ ثبتشده را با درونیابی و مقدار بعد از آن را با برونیابی تخمین بزن.
- احصائیه او ګرافاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهانواع متغیر، گردآوری داده و برآوردمتغیر کیفی و کمّی، گسسته و پیوسته را از هم جدا کن، نمونهٔ طبقهای بگیر، پرسشنامهٔ بیطرف را پیدا کن و میانگین جامعه را از روی نمونه اټکل کن.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهنورمال توزیع او معیاري نمرهله اوسط نه واټن د معیاري انحراف په حساب پر یوې عددي کرښه وښیئ، د ۶۸–۹۵–۹۹,۷ قاعده وکاروئ، معیاري نمره حساب کړئ او د یوې لکۍ احتمال پیدا کړئ.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد نمونې اوسط، د نمونې نسبت او د مرکزي حد قضیهوګورئ د نمونو اوسط له یوازیني ارزښتونو نه ډېر لږ خپور دی، د اوسط او نسبت معیاري تېروتنه حساب کړئ او د مرکزي حد په قضیې یو احتمال پیدا کړئ.
- احتمالاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهاحتمال و ترکیباحتمال یک پیشامد را با رابطهٔ P(A) = m ÷ n پیدا کن، وقتی حالتها را با ترکیب C(n, k) و جایگشت P(n, k) میشماریم.
- مختلط عددونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد آرګند ډیاګرام: مطلقه اندازه، زاویه او ګرځولمختلط عددونه د آرګند په ډیاګرام کې د ټکو په توګه وګورئ، مطلقه اندازه او زاویه یې ومومئ، د حقیقي محور په نسبت یې عکس کړئ او په ګرځولو او غځولو یې ضرب کړئ.
- مختلط عددونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه آرګند ډیاګرام کې طاقتونه، ریښې او دایرېله e(iθ) نه د واحد دایرې د ټکي په توګه کار واخلئ، په دموآور قضیه طاقت ورکړئ، د یو عدد څلور ریښې د مربع په توګه کېږدئ او په |z − c| = r دایره رسم کړئ.
- ماتریسونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمتریکس: مرتبه، عنصرونه او ځانګړي ډولونهمتریکس د جدول په څېر ولولئ: عنصر د سطر او ستون په مرسته ومومئ، مرتبه ووایاست او صفر، واحد او قطري متریکسونه جوړ کړئ.
- ماتریسونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد متریکسونو جمع، سکالر ضرب، ضرب او ترانسپوزهممرتبې متریکسونه جمع او تفریق کړئ، په یوه سکالر کې ضرب کړئ، سطر په ستون کې ضرب کړئ او سطرونه ستونونه کړئ.
- ماتریسونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد متریکس معکوس او د سیستم حلد ۲ × ۲ متریکس معکوس د دیترمینانت په مرسته ومومئ، ۳ × ۳ معکوس د سطري عملیو په مرسته ومومئ او په هغه سیستم حل کړئ.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد مساحت اټکل، د ریمان مجموعه او د ذوزنقې قاعدهد y = x۲ لاندې مساحت په نري مستطیلونو او ذوزنقو اټکل کړئ او وګورئ چې کله پټۍ نرۍ شي، اټکلونه کوم عدد ته نږدې کېږي.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهله لومړني تابع څخه تر معین انتیګرال پورېلومړنی تابع ومومئ او وګورئ چې ولې +C په کار دی، معین انتیګرال په F(b) − F(a) حساب کړئ، د تابع اوسط ومومئ او له ۱x انتیګرال سره آشنا شئ.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد انتیګرال نیولو طریقېمتحول او د انتیګرال سرونه یو ځای وبدلوئ، په قسمي طریقې انتیګرال ونیسئ، کسر په قسمي کسرونو ووېشئ، مثلثاتي تعویض وټاکئ او پرېکړه وکړئ چې غیرحقیقي (ناسم) انتیګرال قیمت لري که نه.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهپه انتیګرال د مساحت، حجم او د قوس اوږدوالي حسابپه معین انتیګرال سره د یوې منحني لاندې او د دوو منحنیو ترمنځ مساحت، د دورانی جسم حجم، د قوس اوږدوالی او د قطبي ساحې مساحت حساب کړئ.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهدیفرانسیلي معادلېد بدلون یوه سرعت د دیفرانسیلي معادلې په بڼه ولیکئ، د y = Cekx حل په ګراف کې ومومئ او یوه جلا کېدونکې معادله په ابتدايي شرط سره حل کړئ.
- عددي طریقېاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد معادلې تقریبي حلد هغې معادلې جذر چې فورمول نه لري، د نخښې په بدلون ومومئ، د یوې قاعدې په تکرار ورته نژدې شئ او د نیوټن–رافسون په طریقه ژر ورسېږئ.
۱۲ ټولګی
- هندسه او شکلونهاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهمقاطع مخروطی: برش یک مخروطیک مخروط را با صفحههای مختلف ببر و ببین دایره، بیضی، سهمی و هذلولی از کجا میآیند. بعد ببین نسبت فاصله از کانون به فاصله از خط هادی چه خمی میسازد.
- سټ او منطقاضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهشمارش با تکرار: جایگشت با تکرار، گروهبندی و ستاره و خطتیلههای همرنگ را در یک ردیف بچین، رمزهایی با رقم تکراری بشمار، دانشآموزان را در اتاقها تقسیم کن و تعداد انتخابهای گل از چند نوع را با ستاره و خط پیدا کن.
- کلکولس (تفاضلي او انتګرالي حساب)اضافي: ستاسو په درسي کتاب کې نشتهد رول قضیه، د هوپیتال قاعده او د مکلورن لړۍهغه ټکی ومومئ چې مماس کرښه یې افقي ده، د منځنۍ قیمت د قضیې ټکی حساب کړئ، د ۰/۰ ډوله لېمیټ په مشتق ونیسئ او د cosh(x) د مکلورن لړۍ ضریب ومومئ.